جام جم/Ҷоми Ҷам

وضعیت ایران/Вазъияти Эрон

2009-06-17T03:58:00.002-04:00

چهراشنبه، ٢٧ خرداد ١٣٨٨

حوادث روزهای آخر در ایران تمام جهان‌را به خود جلب نموده. مطمئنم که مردم تاجیکستان هم از احوال ایران نگران هستند. اینجانب شخصاً هم خیلی نگران اوضاع ایران هستم. به خاندان هشت نفر کشته شده تسلیت و همدردی عرض می‌کنم. این‌ها جوانانی بودند، که فقط می‌خواستند از خقوق خود و حقوق ملت ایران دفاع نمایند.

شاید بسیاری‌ها با خواندن آخرین نگارش بنده روی تارنگار فکر کردند، که من از این یا آن نامزد پشتبانی می‌کنم، که قطعاً این گونه نیست. بنده مدافع کوچک ملت وشکوه و حشمت ملت ایران (منظور از تمام ایرانیان یا خود تاجیکان است) هستم و همچنین مدافع کوچک استقلال ملت هستم. متأسفانه، تاریخ سرزمین ما نشان داده که چنین اتفاقاتی فراوانی افتاده که بیگانگان دست خودرا به مرز و بوم ما دراز می‌کنند و هر گونه بی نظامی‌هارا در کشور جاری می‌نمایند. همین است که تا آن زمانی که دلائل بیشتری مبنی بر تقلبات در انتخابات ندیدم، چیزی زیادی در این باره نگفتم.

شوربختانه، به نظر می‌آید که تقلبات در این انتخابات در واقع رخ داده. البته نمی‌توان مطمئن بود، که این پیروز واقعی‌را می‌تواند تغییر دهد یا خیر. امیدوارم که اوضاع در ایران آرام گردد و همچنین به آرای مردم احترام گذاشته شود. به نظر اینجانب در واقع برگذاری انتخابات مجدد در کشور بهترین راه است تا تمام شبهه‌ها برطرف گردند. به نظر می‌رسد، در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی بسیار تخلفاتی در روند انتخابات به وقوع پیوسته.

امروز شورای نگهبان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران هم اعلام نموده که قضیه‌را بررسی خواهد نمود. سخنگوی شورای نگهبان، عباس علی کدخدایی، هم امروز اعلام نموده که برگزاری انتخابات مجدد از احتمال دور نیست، که واقعاً امیدبخش است.

مردم تاجیکستان در واقع باید ملت‌دوستی و میهن‌دوستی‌را از همقومان داخل مرز ایران امروزی یاد بگیرند. این جوانان بیدار از رأی خود، از رأی ملت خود – از حقوق ملت دفاع می‌کنند. در حالی که روشن نیست چه اتفاقی افتاده، این جوانان به خیابان‌ها ریختند تا از دولت تقاضا نمیاند که این قضیه روشن گردد. بنده به هیچ وجه از خشونت پشتبانی نمی‌کنم، بلکه از بیداری! معترضان هم (حداقل عکثریت کل آنان) خشونت نمی‌خواهند و تنها می‌خوهند به رأی آن‌ها احترام گذاشته شود. جوانان ایران در واقع بیدارند و وطن‌دوستند، که روز انتخابات به پای صندوق‌های رأی ریختند و پس به خیبان‌ها هم ریختند. البته در این حالت برخورد نیروهای انتظامی بسیار شگفت‌آور است، که با جوانان کشور خود چنین برخورد می‌نمایند.

امید دیگر این است که نیروهای بیگانه هیچ اقدامی نکنند. این قضیه‌ی داخلی ایران است و امید بر خدای‌را که معترضان هم هوشیار خواهند بود، که دست نیروهای بیگانه به ایران عزیز نرسد.

زنده باد ایران!!!

Чаҳоршанбе, 27 хурдоди 1388

Ҳаводиси рӯзҳои охар дар Эрон тамоми ҷаҳонро ба худ ҷалб намуда. Мутмаъинам, ки мардуми Тоҷикистон ҳам аз аҳволи Эрон нигарон ҳастанд. Инҷониб шахсан ҳам хеле нигарони авзоъи Эрон ҳастам. Ба хонадони ҳашт нафари кушта шуда тасаллият арз мекунам. Инҳо ҷавононе буданд, ки фақат мехостанд аз ҳуқуқи худ ва аз ҳуқуқи миллати Эрон дифоъ кунанд.

Шояд бисёриҳо бо хондани охарин нигориши банда рӯйи торнигор фикр карданд, ки ман аз ин ё он номзад пуштибонӣ мекунам, ки қатъан ин гуна нест. Банда мудофеъи кӯчаки миллат ва шукӯҳу ҳашамати миллати Эрон (манзур аз тамоми эрониён ё худ тоҷикон аст) ҳастам ва ҳамчунин мудофеъи кӯчаки истиқлоли миллат ҳастам. Мутаасифона, торихи сарзамини мо нишон дода, ки чунин иттифоқоти фаровоне уфтода, ки бегонагон дасти худро ба марзу буми мо дароз мекунанд ва ҳар гуна бе низомиҳоро дар кишвар ҷорӣ менамоянд. Ҳамин аст, ки то он замоне ки далоили бештаре мабнӣ бар тақаллубот дар интихобот надидам, чизи зиёде дар ин бора нагуфтам.

Шӯрбахтона, ба назар меояд ки тақаллубот дар ин интихобот дар воқеъ рух дода. Албатта наметавон мутмаъин буд, ки ин пирӯзи воқеъиро метавонад тағйир диҳад ё хайр. Умедворам, ки авзоъ дар Эрон ором гардад ва ҳамчунин ба орои мардум эҳтиром гузошта шавад. Ба назари инҷониб, дар воқеъ баргузории интихоботи муҷаддад дар кишвар беҳтарин роҳ аст, то тамоми шубҳаҳо бартараф гарданд. Ба назар мерасад, дар чорчӯби қонуни асосии Ҷумҳурии Исломӣ бисёр тахуллуфоте дар раванди интихобот ба вуқӯъ пайваста.

Имрӯз Шӯрои нигаҳбони қонуни асосии Ҷумҳурии Исломии Эрон ҳам эълом намуда, ки қазияро баррасӣ хоҳад намуд. Сухангӯйи Шӯрои нигаҳбон, Аббос Алии Кадхудоӣ, ҳам имрӯз эълом намуда, ки баргузории интихоботи муҷаддад аз эҳтимол дур нест, ки воқеъан умедбахш аст.

Мардуми Тоҷикистон дар воқеъ бояд миллатдӯстиву меҳандӯстиро аз ҳамқавмони дохили марзи Эрони имрӯзӣ ёд бигиранд. Ин ҷавонони бедор аз раъйи худ, аз раъйи миллати худ – аз ҳуқуқи миллати дифоъ мекунанд. Дар ҳоле, ки рӯшан нест чӣ иттифоқе уфтода, ин ҷавонон ба хиёбонҳо рехтанд, то аз давлат тақозо намоянд, ки ин қазия рӯшан гардад. Банда ба ҳеч ваҷҳ аз хушунат пуштибонӣ намекунам, балки аз бедорӣ! Мӯътаризон ҳам (ҳаддиақал аксарияти кулли онон) хушунат намехоҳанд ва танҳо мехоҳанд ба раъйи онҳо эҳтиром гузошта шавад. Ҷавонони Эрон дар воқеъ бедоранд ва ватандӯстанд, ки рӯзи интихобот ба пойи сандуқҳои раъй рехтанд ва пас ба хиёбонҳо ҳам рехтанд. Албатта дар ин ҳолат бархурди нерӯҳои интизомӣ бисёр шигифтовар аст, ки бо ҷавонони кишвари худ чунин бурхурд менамоянд.

Умеди дигар ин аст, ки нерӯҳои бегона ҳеч иқдоме накунанд. Ин қазияи доҳилии Эрон аст ва умед бар худойро, ки мӯътаризон ҳам ҳушёр хоҳанд буд, ки дасти нерӯҳои бегона ба дасти Эрони азиз нарасад.

Зинда бод Эрон!!!

اندیشه‌ای پر از آرزو از تهران/Андишае пур аз орзу аз Теҳрон

2009-06-15T05:34:00.003-04:00

دوشنبه، ٢٥ خرداد ١٣٨٨

از زمان انقلاب فرهنگیان و واردبکاران در باره‌ی فروریزی نظام ایران پیشگویی می‌کردند. این هفته هم پیشگویی بهتری نکردند.

عباس برزگر: برگرفته از گاردین

من دقیقاً یک هفته در ایران در حال پوشش کارناوال انتخاباتی ٢٠٠٩ [١٣٨٨] هستم. از روزی که به این جا رسیدم، اندک اشخاسی شک داشتند که رییس جمهور فتنه‌انگیز فعلی ایران پیروز خواهد شد. راننده‌ی تاکسی‌ام به من یادآوری نمود که رییس جمهور در چهار سال گذشته از هر یک استان دو باری دیدار نموده – "ایران، تهران نیست،" گفت او. حتا وقتی من با حامیان موسوی این پرسش‌را مطرح می‌نمودم، پاسخ آنان پر از نیک‌اندیشی شرطی اوبامایی بود – "آری، ما می‌توانیم،" "امیدوارم،" "اگر شما رأی بدهید." پس پرسش "چه گونه موسوی باخت؟" که رسانه‌های بین الملل‌را سرگرم کرده، به نظر می‌آید که کمتر مشکل کمیته‌ی انتخابات و بیشتر مشکل درک بد، که ریشه در سرپیچی سرسخت درک نقش مذهب در ایران است.

البته امکان واقعی تقلب آرا وجود دارد و باید منتظربماند تا این اتهامات آشکار ‌شوند. ولی باید یادآور شد، که در سه دهه‌ی انتخابات ریاست جمهوری اتهامات تقلب علیه شمار آرا کمسابقه بوده. انتخابات در این جا معمولاً از طریق رد صلاحیت نامزدها یا با بستن روزنامه‌های مخالف نظارت می‌شود.

گذشته از آن، در این انتخابات دو ناظر دولتی افزون بر مشاهدان از هر جناح شرکت داشتند، تا تقلب دستجمعی‌را پیش‌گیری نمایند. ناباوری احساساتیی، که حامیان موسوی همچون دلیل فساد دولتی ابراز نمودند، باید با ناباوری برابری از امکان چنین فساد گسترده‌ای در روز روشن برخورد شود. پس تا آن زمانی که دلیل قوی، که اتحامات اردوگاه مخالفان‌را دستگیری نماید، ظاهر نگردد، ما باید به دیگر برهان‌هایی روی آوریم که چرا این همه افراد از رویداد آن روز شگفت‌زده شده‌اند.

تا آن جایی که به پوشش رسانه‌های بین المللی ربط دارد، اندیشه‌ایی پر از آرزو بر گذارشگری معتبر سایه افگند. درست است، که حامیان موسوی ترافیک تهران‌را هفته‌ی گذشته هر شب در طول ساعت‌ها شلوغ می‌کردند، اگرچه کمتر یادآور می‌شد که این اتفاق در بخش‌های شمالی و ثروتمند پایتخت می‌افتاد. بانوان روسری‌اشان را کمی پایین می‌آوردند و مردان جوان در خیابان‌ها می‌رقصیدند.

شب روز دوشنبه حداقل ١٠٠٠٠٠ از حامیان نخستوزیر پیشین زنجیره‌ی انسانیی‌را از وسط تهران ساختند. اما ساعاتی پیش من در گردهمایی برای رییس جمهور فعلی حضور داشتم، که از طریق رسانه‌های غربی پوشش کم یا هیچ پوششی درنیافت. به این خاطرکه به علت پرجمعیتی در این گردهمایی، او ]آقای احمدی‌نژاد[ به داخل تالار درآمده نتوانست تا سخنرانی نماید. براوردهای حداقل جمعیت در این گردهمایی ٦٠٠٠٠٠ گفته شده (علاقه‌مندان شماره‌را به یک ملیون می‌رسانند). من از بالای بام مشاهده می‌نمودم که بانوان چادری و مردان ریش‌دار هر سن و سال گله گله به آن جا می‌ریختند.

ولی ناتوانی آزمایش درست امور ایران به هیچ وجه پدیده‌ی تازه‌ا‌ی نیست. وقتی انقلاب سال ١٩٧٩ [١٣٥٧] دیکتاتوری نظامی قوی‌ترین متحد آمریکا در منطقه‌را سرنگون نمود، اندکی از کارشناسانی، که بیرون از کشور بودند، حدس می‌زدند که جریان اسلامی به حیث حزب پیشتاز به میان آید.

ولی در ایران حتا روشنفکر دهری (سکولار)، جلال آل‌احمد، نویسنده‌ی کتاب بدنام "غربزدگی،" فروریزی رژیم بر دست جنبش اسلامی‌را بیشتر از یک دهه تا حوادث مهم ١٩٧٩ [١٣٥٧] پیشگویی کرده بود. وقتی فیلسوف مستقل فروانسوی، میشل فوکو هم درست حدث زد، وقتی از خیابان‌ها گذارش می‌داد – بینیشی که تا به حال بسیاری از هوادارانش از آن خودرا دور می‌گیرند. از زمان انقلاب فرهنگیان و واردبکاران در باره‌ی فروریزی نظام ایران پیشگویی می‌کردند. این هفته هم پیشگویی بهتری نکردند.

چنین اتفاقات خلاف قاعده‌ای‌را تنها می‌توان از طریق "longue durée" [عقیده‌ی تاریخی، که می‌کوشد دموکراسی مدرن‌را بر پایه‌ی حکمرانی‌های صده‌های گذشته درک نماید] شرح داد. جامعه‌ی ایران جامعه‌ی عمیقاً مذهبی‌ست. کمونیستان و لیبرال‌ها با اشتباهات شاه همچون خویش‌ و تبارپرستی، حکومت مطلق و سرکوبی‌‌را ده‌ها سال بدون هیچ کامیابی جنگیدند. حمله‌ی او به دین بود، که منجر به شکست تقریباً شبانه‌ای شاه شد.

از آن پس ایرانیان معمولی آرمان‌های خویش‌را از طریق صندوق رأی بکار برده‌اند. سال ١٩٩٧ [١٣٧٦]، زمانی که خاکستر جنگ ایران و عراق نشست و کشور دهه‌ی اثتواری نسبی‌را دید، رأی‌دهندگان توده توده برای پشتبانی از رییس جمهور پیشین و روحانی، خاتمی دربرابر ناطق نوری، از اعضای ارشد دستگاه برآمدند. خبرنگاران غربی این‌را همچون جدایی بزرگ بین جوانان آزادی‌دوست لیبرال در برابر روحانیان محافظه‌کار کهن‌سال دیدند. ولی در حقیقت این رأی برای آرمان راستکاری و پارسایی ضد اتحامات فساد گسترده بود. بسیاری از همان حامیان خاتمی دیروز به احمدی‌نژاد رأی دادند. با وجود این که تصویر خاتمی روی هر کدام از اعلان‌های (لوحه‌های تبلغاتی) موسوی‌را آرایش می‌داد.

بیشتر از یک هفته همان انگیزه‌های ضد فساد، پوپولیسم و پارسایی مذهبی، که به انقلاب رسانید، در دسترسی هر کسی که می‌خواست از آن گذارش نماید، بود. احمدی‌نژاد، برای بسیاری در کشور، مجسم همان آرمان‌هاست. از آن روز که او به ریاست جمهوری رسید، از پوشیدن کت و شلوار (suit/костюм) سرپیچی کرد، از کوچ بستن از خانه‌ای، که از پدرش به میراث رسیده سرپیچی نمود و از متوفق کردن لحنش علیه آنانی، که آن‌هارا در خیانت به ملت متهم کرده، سرپیچی نمود. زمانی که او رقیب با نفوذ، آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، خود شیر انقلاب‌را، در فساد انگلی (پارازیتی) متهم کرد و خیانت اورا به نیرنگی علیه محمد پیامبر، که ١٤٠٠ سالی پیش به انشعاب سنی و شیعه رسانید، برابر نمود، او انگیزه‌ی مردمی‌را، که تصور توده‌هارا این جا در طول نسل‌ها نگه داشته، رها کرد. آنی که رفسنجانی از خود در روزنامه‌ی موسوی دفاع کرد، معنای انتهای اصلاح‌طلبان‌را داشت.

در هفته‌ی آخر احمدی‌نژاد انتخابات‌را به همه‌پرسی خود طرح (پروژه) انقلاب اسلامی ایران تبدیل داد. شعارهای آنان بود "مرگ بر دشمنان رهبر معظم" که پس از آن تشریفات و سوگواری‌های سنتی شیعه پیش می‌آمد. این با جوانان روح‌بلند و شوخی‌دوست شمال تهران، که "احمدی بای بای (bye bye)، احمدی بای بای" یا "یه هفته – دو هفته محمود حموم نرفته" می‌خواندند، برابر نبود.

شاید سرنوشت موسوی از آغاز شکست بود، چون او امیدوار بود انرژی سخنوری طبقات بالا و لیبرال‌را با سود تجاری بازاری‌ها آمیخته نماید. مبارزات انتخاباتی فیس‌بوک و پیامک‌ها برای احالی رستایی و طبقه‌ی کارگر، که می‌کوشند زندگی روزمره‌اشان‌را گزرانند، گذشته از آن، وقت پیدا کنند تا تارنگارهای هفته‌را در اینترنت کافه‌ای از نظر گذرانند، کاملاً نا مربوط بود. هرچند موسوی کوشش کرد به این طبقات از طریق مسائل تورم و فقر رسیدگی نماید، آن‌ها طور دیگری رأی دادند.

در آینده مشاهدان به ما مرحمت خواهند کرد، اگر به جامعه‌ی ایران ژرف‌تر بنگرند و به ما تصویر دقیق ساخت مذهبی اصلی کشور و باطل کردن داستان لیبرالیسم ناگذیر. این همان جنبه‌های مذهبی ایران معمایی بود، که به آوردن زاهد ٨٠ ساله‌ی تبعید شده به سر دولت ٣٠ سالی پیش مساعدت نمود، پس از آن روحانی جذاب‌را به ریاست جمهوری ١٢ سالی پیش رسانید، پسر راستکار آهنگر، احمدی‌نژادرا چهرا سالی پیش و باز اورا دیروز به ریاست جمهوری رسانید.
*عباس برزگر داوطلب درجه‌ی دکترای مطالعات دینی در دانشگاه اموری، در شهر آتلانتای ایالت جورجیا می‌باشد.

Душанбе, 25 хурдоди 1388

Аз замони инқилоб фарҳангиён ва воридбакорон дар бораи фурӯрезии низоми Эрон пешгӯӣ мекарданд. Ин ҳафта ҳам пешгӯии беҳтаре накарданд.

Аббоси Барзагар: баргирифта аз Гордиён

Ман дақиқан як ҳафта дар Эрон дар ҳоли пӯшиши корноволи интихоботии 2009 [1388] ҳастам. Аз рӯзе, ки ба ин ҷо расидам, андак ашхосе шак доштанд, ки раиси ҷумҳури фитнаангези феълии Эрон пирӯз хоҳад шуд. Ронандаи токсиам ба ман ёдоварӣ намуд, ки раиси ҷумҳур дар чаҳор соли гузашта аз ҳар як устон ду бор дидор намуда – “Эрон Теҳрон нест,” гуфт ӯ. Ҳатто вақте ман бо ҳомиёни Мӯсавӣ ин пурсишро матраҳ менамудам, посух онон пур аз некандешии шартии Убомоӣ буд – “Оре, мо метавонем,” “Умедворам,” “Агар шумо раъй бидиҳед.” Пас пурсиши “Чӣ гуна Мӯсавӣ бохт?” ки расонаҳои ғарбро саргарм карда, ба назар меояд ки камтар мушкили кумитаи интихобот ва бештар мушкили дарки бад, ки реша дар сарпечии дарки нақши мазҳаб дар дар Эрон аст.

Албатта имкони воқеъии тақаллуби оро вуҷуд дорад ва бояд мунтазир бимонд то ин иттиҳмот ошкор шаванд. Вале бояд ёдовар шуд, ки дар се даҳаи интихоботи раёсати ҷумҳурӣ иттиҳомоти тақаллуб алайҳи шумори оро камсобиқа буда. Интихобот дар ин ҷо маъмулан аз тариқи радди салоҳияти номзадҳо ё бо бастани рӯзномаҳои мухолиф назорат мешавад.

Гузашта аз он, дар ин интихобот ду нозири давлатӣ афзун бар мушоҳидон аз ҳар ҷиноҳ ширкат доштанд, то тақаллуби дастиҷамъиро пешгирӣ намоянд. Нобоварии эҳсосотие, ки ҳомиёни Мӯсавӣ ҳамчун далели фасоди давлатӣ иброз намуданд, бояд бо нобоварии баробаре аз имкони чунин фасоди густурдае дар рӯзи рӯшан бархурд шавад. Пас то он замоне, ки далели қавӣ, ки иттиҳомоти урдугоҳи мухолифонро дастгирӣ намояд, зоҳир нагардад, мо бояд дигар бурҳонҳое рӯй оварем, ки чаро ин ҳама афрод аз рӯйдоди он рӯз шигифтзада шудаанд.

То он ҷое, ки ба пӯшиши расонаҳои байнулмиллалӣ рабт дорад, андешагарии пур аз орзу бар гузоришгарии мӯътабар соя афганд. Дуруст аст, ки ҳомёни Мӯсавӣ терофики Теҳронро ҳафтаи гузашта ҳар шаб дар тӯли соатҳо шулуғ мекарданд, агарчӣ камтар ёдовар мешуд, ки ин иттифоқ дар бахшҳои шимолӣ ва сарватманди пойтахт меуфтод. Бонувон рӯсариашонро каме поин меоварданд ва мардони ҷавон дар хиёбонҳо мерақсиданд.

Шаби рӯзи душанбе ҳадди ақал 100000 аз ҳомиёни нахуствазири пешин занҷираи инсониеро аз васати Теҳрон сохтанд, аммо соъоте пеш ман дар гирдиҳамоие барои раиси ҷумҳури феълӣ ҳузур доштам, ки тариқи расонаҳои ғарбӣ пӯшиши кам ё ҳеч пушише дарнаёфт. Ба ин хотир, ки ба хотири пурҷамъиятӣ дар ин гирдиҳамоӣ ӯ [оқои Аҳмадинажод] ба дохили толор даромада натавонист, то суханронӣ намояд. Баровардҳои ҳаддиақали ҷамъият дар ин гирдиҳамоӣ 600000 гуфта шуда (алоқамандон шумораро ба як милюн мерасонанд). Ман аз болои бом мушоҳида менамудам, ки бонувони чодарӣ ва мардони ришдори ҳар синну сол гала-гала ба он ҷо мерехтанд.

Вале нотавонии озмоиши дурусти умури Эрон ба ҳеч ваҷҳ падидае тозае нест. Вақте инқилоби соли 1979 [1357] диктотурии низомии қавитарин муттаҳиди Омрико дар минтақаро сарнагун намуд, андаке аз коршиносоне, ки берун аз кишвар буданд, ҳадс мезаданд, ки ҷараёни исломӣ ба ҳайси ҳизби пештоз ба миён ояд.

Вале дар Эрон ҳатто рӯшанфикри даҳрӣ (секулор), Ҷалол Оли Аҳмад, нависандаи китоби бадноми “Ғарбзадагӣ,” фурӯрезии режим бар дасти ҷунбиши исломиро бештар аз як даҳа то ҳаводиси муҳими 1979 [1357] пешгӯйӣ карда буд. Вақте файласуфи мустақили фаронсавӣ, Мишел Фуку ҳам дуруст ҳадс зад, вақте аз хиёбонҳо гузориш медод – бинише, ки то ба ҳол бисёре аз ҳаводоронаш аз он худро дур мегиранд. Аз замони инқилоб фарҳангиён ва воридбакорон дар бораи фурӯрезии низоми Эрон пешгӯӣ мекарданд. Ин ҳафта ҳам пешгӯии беҳтаре накарданд.

Чунин иттифоқоти хилофи қоидаиро танҳо метавон аз тариқи “longue durée” (ақидаи торихӣ, ки мекӯшад демукросии мудернро бар пояи ҳукмрониҳои садаҳои гузашта дарк намояд) шарҳ дод. Ҷомеаи Эрон ҷомеаи амиқан мазҳабист. Кумунистон ва либеролҳо бо иштибоҳоти шоҳ ҳамчун хешу таборпарастӣ, ҳукумати мутлақ ва саркӯбиро даҳҳо сол бидуни ҳеч комёбӣ ҷангиданд. Ҳамлаи ӯ ба дин буд, ки мунҷар ба шикасти тақрибан шабонаии шоҳ шуд.

Аз он пас Эрониёни маъмулӣ ормонҳои хешро аз тариқи сандуқи раъй ба кор бурдаанд. Соли 1997 [1376], замоне ки хокистари ҷанги Эрону Ироқ нишасту кишвар даҳаи устувории нисбиро дид, раъйдиҳандагони тӯда барои пуштибонӣ аз раиси ҷумҳури пешин ва рӯҳонӣ, Хотамӣ, дар баробари Нотиқи Нурӣ, аз аъзои аршади дастгоҳ, баромаданд. Хабарнигорони ғарбӣ инро ҳамчун ҷудоии бузург байни ҷавонони озодидӯсти либерол дар баробари рӯҳониёни муҳофизакори кӯҳансол диданд. Вале дар ҳақиқат ин раъй барои ормони росткорӣ ва порсоӣ зидди фасоди густурда буд. Бисёре аз ҳамон ҳомиёни Хотамӣ дирӯз ба Аҳмадинажод раъй доданд. Бо вуҷуди ин ки тасвири Хотамӣ аз рӯйи ҳар кадом аз аълонҳо (лавҳаҳои таблиғотӣ)-и Мӯсавиро ороиш медод.

Бештар аз як ҳафта ҳамон ангезаҳои зидди фасод, пупулисм ва порсоии мазҳабӣ, ки ба инқилоб расонид, дар дастрасии ҳар касе ки мехост аз он гузориш намояд, буд. Аҳмадинажод барои бисёре дар кишвар муҷассами ҳамон ормонҳост. Аз он рӯз, ки ӯ ба раёсати ҷумҳурӣ расид, аз пӯшидани куту шалвор (suit/костюм) сарпечӣ кард, аз кӯч бастан аз хонае, ки аз падараш ба мерос расида, сарпечӣ намуд. Замоне, ки ӯ аз рақиби бонуфуз, Оятуллоҳ Ҳошимии Рафсанҷонӣ, худи шери инқилобро, дар фасоди ангалӣ (порозитӣ) муттаҳам кард ва хиёнати ӯро ба найранге алайҳи Муҳаммад Паёмбар, ки 1400 соле пеш ба иншиъоби суннӣ ва шиъа расонид, баробар намуд, ӯ ангезаи мардумиро, ки тасаввури тӯдаҳоро ин ҷо дар тӯли наслҳо нигаҳ дошта, раҳо кард. Оне, ки Рафсанҷонӣ аз худ дар рӯзномаи Мӯсавӣ дифоъ кард, маънои интиҳои Ислоҳталабонро дошт.

Дар ҳафтаи охар, Аҳмадинажод интихоботро ба ҳамапурсии худи тарҳ (перужа)-и Инқилоби Исломии Эрон табдил дод. Шиъорҳои онон буд “Марг бар душманони Раҳбари Муъаззам,” ки пас аз он ташрифот ва сӯгвориҳои суннатии шиъа пеш меомад. Ин бо ҷавонони рӯҳбаланду шӯхидӯсти шимоли Теҳрон, ки “Аҳмадӣ бой бой (bye bye) Аҳмадӣ бой бой” ё “йе ҳафте – ду ҳафте Маҳмуд ҳаммум нарафте” мехонданд, баробар набуд.

Шояд сарнавишти Мӯсавӣ аз оғоз шикаст буд, чун ӯ умедвор буд энержии суханварии табақоти боло ва либеролро бо суди тиҷории бозориҳо омехта намояд. Муборизоти интихоботии ва паёмакҳо барои аҳолии рустоӣ ва табақаи коргар, ки мекӯшанд зиндагии рӯзмарраашонро гузаронанд ва гузашта аз он вақт пайдо кунанд, то торнигорҳои ҳафтаро дар интернет кофее аз назар гузаронанд, комилан номарбут буд. Ҳарчанд Мӯсавӣ кӯшиш кард ба ин табақот аз тариқи масоъили таваррум ва фақр расидагӣ намояд, онҳо таври дигаре раъй доданд.

Дар оянда мушоҳидон ба мо марҳамат хоҳанд кард, агар ба ҷомеаи Эрон жарфтар бингаранд ва ба мо тасвири дақиқи сохти мазҳабии аслии кишвар ва ботил кардани достони либеролисм ногузир. Ин ҳамон ҷанбаҳои мазҳабии Эрони маъомӣ буд, ки ба овардани зоҳиди 80-солаи табъид шуда ба сари давлат сӣ соле пеш, мусоъидат намуд, пас аз он рӯҳонии ҷаззобро ба раёсати ҷумҳурӣ 12 соле пеш расонид, писари росткори оҳангар, Аҳмадинажодро чаҳор соле пеш ва боз ӯро дирӯз ба раёсати ҷумҳурӣ расонид.
*Аббоси Барзагар довталаби дараҷаи дуктурои мутолиъоти динӣ дар Донишгоҳи Эмурӣ, дар шаҳри Отлонтои аёлати Ҷурҷиё мебошад.

اوباما و سیاست آمریکا/Убомо ва сиёсати Омрико

2009-06-08T02:58:00.004-04:00

دوشنبه، ١٩ خرداد ١٣٨٨

نخست می‌خواستم به خاطر به روز نشدن طولانی جام جم از عزیزان پوزش بخواهم. در هفته‌های گذشته خیلی سیرکار بودم و این گرفتاری‌ها اجازه نمی‌داد که به جام جم رسیدگی نمایم. جند روزی پیش روی تارنگار یک درویش نیز مطلب جالبی در باره‌ی وضع تارنگارهای تاجیک نشر شده، که مثل همیشه پر از مهر بود. در واقع حق با اوست که به روز نمودن تارنگارهارا هم "جزئی از... کارهایمان بدانیم."

در روزهای آخر صحبت‌های زیادی در باره‌ی پیام رییس جمهور آمریکا به عالم اسلام هست. در واقع این سخنرانی که در شهر قاهره برگذار گردید، به میلیون‌ها مسلمانان و غیر مسلمانانی که در کشورهای عمدتاً مسلمان‌نشین به سر می‌برند، یک نوع امیدی برای آینده‌ی نیک اندوخت. این سخنرانی خیلی ماهرانه اجرا شده بود و پیام تازه‌ای‌را به جهان اسلام ارسال نمود. هیچ یک رییس جمهور آمریکا پیش از این چنین سخنانی‌را نگفته.

به هر حال، به نظر بنده، نباید از شنیدن این سخنان فکر کنیم که اوضاع دیگر شده. یک رییس جمهور و با یک سخنرانی (همان طوری که خود اوباما گفت) نمی‌تواند اوضاع‌را به کل تغییر نماید. این پیام یک پیامی بود واقعبینانه و تلاشی بود حساب‌کارانه برای کاهش دادن بدبینی آمریکا که امروز نه تنها در جهان اسلام بلکه میان تمام مردمان آزادمنش پهن شده. بنده با اعتقاد رشید غنی، کارشناس تاجیک در مسائل خاور میانه موافقم که در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید این سخنان دوستانه نیستند، بلکه "از نتیجه‌ی شکست آمریکا در افغانستان و عراق برمی‌آید و بیشتر تصمیمی پراگماتیکی می‌باشد."

بنده معتقدم که سیاست‌های بنیادی آمریکا تغییر نیافته و این است که امروز برای آمریکا مهم می‌داند بدبینی‌را نصبت به خود کاهش دهد. خود اوباما اعلام نمود که رابطه‌ی آمریکا و رژیم صحیونیست استثنایی است و این دو به همیشه به هم نزدیک خواهند بود. آمریکا امروز با یک نوع بنبستی در خاور میانه و بسیاری از کشورهای دیگر روبرو شده، که برای پیشبر سیاست‌هایش خیلی ضررآور است.

تا آن روزی که ما در واقع عملی‌را که تغییر در سیاست‌های آمریکا‌را نشان می‌دهد ببینیم، نمی‌توانیم به حرف‌های دولت‌مردان آمریکایی اعتقاد داشته باشیم. آمریکا، مثل هر یک کشور نیرومند، هر کاری‌را برای سلطه‌طلبی خویش خواهد کرد – از جمله گول زدن مردم با حرف‌های شیرین. اگر آمریکا جهانیان‌را باور کناند که سیاست‌هایش عوض شده و امروز در پی سلطه‌خواهی نیست و تنها مناسبات سازشکارانه‌را می‌خوهد، پیش‌برد آن سیاست‌های امپریولیستی خودرا آسان خواهد کرد. کشوری مثل آمریکا هیچ گاه نمی‌تواند از آن خواسته‌های سلطه‌طلبی رو گرداند چون این همه بر سود آن‌هاست.

گذشته از آن، بنده باوری کامل دارم که ایران در سیاست خارجی آمریکا از اولیت‌هایی برخردار است. هم جنگ افغانستان، هم جنگ عراق و هم حضور اقتسادی و نظامی آمریکا در خلیج فارس و ترکیه همه به خاطر ایران است. حتا تصمیم آمریکا برای بالا بردن نفوظ خود در منطقه‌ی قفقاز از مسائل ایران دور نیست. البته در سیاست آمریکا در قفقاز روسیه از اولیت برخردار است، ولی ایران هم از فکر شکل‌دهندگان سیاست آمریکا در قفقاز دور نیست. ایران تنها تهدیدی در خاور میانه علیه سلطه‌ی آمریکاست. البته درست است که آمریکا دوست دارد با سایر کشورها روابط سازشکارانه‌ای داشته باشد، ولی همه‌ی این محدودیت‌هایی‌را دارد. توسعه‌ی سایر کشورها در معرض محدودیت‌های آمریکا قرار دارند. آمریکا (مثل هر ابرقدرت دیگری) نمی‌گذارد هیچ کشوری مانع منافعش در منطقه‌ای باشد یا هیچ کشوری از آن نیرومندتر باشد.

در کل هیچ تازگیی در سیاست خارجی آمریکارا تا به حال ندیده‌ام. آمریکا همانا می‌کوشد که نفوذش‌را در جهان بیشتر نماید و منافع اقتسادی خودرا تأمین نماید. گذشته از آن، آن رباطه‌ای که آمریکا با رژیم صحیونیست دارد، به هیچ وجه به سود ملت مظلوم فلسطین نخواهد بود. رژیم صحیونیست بسط (extension/протяжение) امپریولیسم غرب (امروز آمریکا) در منطقه است و وجود آن همیشه مانع آزادی و استقلال منطقه خواهد بود.

Душанбе, 19 хурдоди 1388

Нахуст мехостам ба хотири ба рӯз нашудани тӯлонии Ҷоми Ҷам аз азизон пӯзиш бихоҳам. Дар ҳафтаҳои гузашта серкор будам ва ин гирифториҳо иҷоза намедод, ки ба Ҷоми Ҷам расидагӣ намоям. Чанд рӯзе пеш рӯйи торнигори Як Дарвеш низ матлаби ҷолибе дар бораи вазъи торнигорҳои тоҷик нашр шуда, ки мисли ҳамеша пур аз меҳр буд. Дар воқеъ ҳақ бо ӯст, ки ба рӯз намудани торнигорҳоро ҳам “ҷузъе аз... корҳоямон бидонем.”

Дар рӯзҳои охар сӯҳбатҳои зиёде дар бораи паёми раиси ҷумҳури Омрико ба олами Ислом ҳаст. Дар воқеъ ин суханронӣ, ки дар шаҳри Қоҳира баргузор гардид, ба милюнҳо мусалмонон ва ғайри мусалмононе ки дар кишварҳои умдатан мусалмоннишин ба сар мебаранд, як навъ умеде барои ояндаи нек андӯхт. Ин суханронӣ хеле моҳирона иҷро шуда буд ва паёми тозае ба ҷаҳони Ислом ирсол намуд. Ҳеч як раиси ҷумҳури Омрико пеш аз ин чунин яу суханонеро нагуфта.

Ба ҳар ҳол, ба назари банда, аз шунидани ин суханон фикр кунем, ки авзоъ дигар шуда. Як раиси ҷумҳур ва бо як суханронӣ (ҳамон тавре, ки худи Убомо гуфт) наметавонад авзоъро ба кулл тағйир намояд. Ин паём як талоше буд воқеъбинона ва талоше буд ҳисобкорона барои коҳишдодани бадбинии Омрико, ки имрӯз на танҳо дар ҷаҳон Ислом, балки миёни тамоми мардумони озодманиш паҳн шуда. Банда бо этиқоди Рашиди Ғанӣ, коршиноси тоҷик дар масоъили Ховари Миёна мувофиқам, ки дар мусоҳибае бо БӣБӣСӣ Форсӣ мегӯяд ин суханон дӯстона нестанд, балки “аз натиҷаи шикасти Омрико дар Афғонистон ва Ироқ бармеояд ва бештар тасмиме перогмотикӣ мебошад.”

Банда мӯътақидам, ки сиёсатҳои бунёдии Омрико тағйир наёфта ва ин аст, ки имрӯз Омрико муҳим медонад бадбиниро нисбат ба худ коҳиш диҳад. Худи Омрико эълом намуд, ки робитаи Омрико ва режими Саҳюнист истисноӣ аст ва ин ду ҳамеша ба ҳам наздик хоҳанд буд. Омрико имрӯз бо як навъ бунбасте дар Ховари Миёна ва бисёре аз кишварҳои дигар рӯ ба рӯ, ки барои бештари сиёсатҳояш хеле зараровар аст.

То он рӯзе, ки мо дар воқеъ амалеро, ки тағйир дар сиёсатҳои Омрикоро нишон медиҳад бубинем, наметавонем ба ҳарфҳои давлатмардони Омрико эътиқод дошта бошем. Омрико, мисли ҳар як кишвари нерӯманд, ҳар кореро барои салтаталабии хеш хоҳад кард – аз ҷумла гӯл задани мардум бо ҳарфҳои ширин. Агар Омрико ба ҷаҳониёнро бовар кунонад, ки сиёсатҳояш иваз шуда ва имрӯз дар пайи салтахоҳӣ нест ва танҳо муносиботи созишкоронаро мехоҳад, пешбурди он сиёсатҳои имперюлистии худро осон хоҳад кард. Кишваре мисли Омрико ҳеч гоҳ наметавонад аз он хостаҳои салталабӣ рӯ гардонад, чун ин ҳама бар суди онҳост.

Гузашта аз он, банда боварии комил дорам, ки Эрон дар сиёсати хориҷии Омрико аз аввалиятҳое бархурдор аст. Ҳам ҷанги Афғонистон, ҳам ҷанги Ироқ ва ҳам ҳузури иқтисодиву низомии Омрико дар Халиҷи Форс ва Туркия ҳама ба хотири Эрон аст. Ҳатто тасмими Омрико барои боло бурдани нуфузи худ дар минтақаи Қафқоз аз масоъили Эрон дур нест. Албатта дар сиёсати Омрико дар Қафқоз Русия аз аввалият бархурдор аст, вале Эрон ҳам аз фикри шаклдиҳандагони сиёсати Омрико дар Қафқоз дур нест. Эрон танҳо таҳдиде дар Ховари Миёна алайҳи салтаи Омрикост. Албатта дуруст аст, ки Омрико дӯст дорад бо соири кишварҳо равобити созишкоронае дошта бошад, вале ҳамаи ин маҳдудиятҳоеро дорад. Тавсиъаи соири кишварҳо дар маърази маҳдудиятҳои Омрико қарор доранд. Омрико (мисли ҳар абаркудрати дигаре) намегузорад ҳеч кишваре монеъи манофеъаш дар минтақае бошад ё ҳеч кишваре аз он нерӯмендтар бошад.
Дар кулл, ҳеч тозагӣ дар сиёсати хориҷии Омрико то ба ҳол надидаам. Омрико ҳамоно мекӯшад, ки нуфузашро дар ҷаҳон бештар намояд ва манофеъи иқтисодии худро таъмин намояд. Гузашта аз он, робитае, ки Омрико бо Режими Саҳюнист дорад, ба ҳеч ваҷҳ ба суди миллати мазлуми Фаластин нахоҳад буд. Режими Саҳюнист басти (extension/протяжение) имперюлисми ғарб (имрӯз Омрико) дар минтақа аст ва вуҷуди он ҳамеша монеъи озодӣ ва истиқлоли минтақа хоҳад буд.

طاهر عبدالجبار درگذشت/Тоҳири Абдуҷаббор даргузашт

2009-04-21T19:11:00.003-04:00

سه‌شنبه، ١ اردبهشت

امروز طاهر عبدالجبار، نویسنده‌ی نخستین طرح اعلامیه‌ی استقلال تاجیکستان، به این جهان فانی پدرود گفت. او همچنین مؤسس جنبش مردمی "رستاخیز" در نیمه‌ی دوم سال‌های ١٣٦٠ (١٩٨٠ میلادی) بود. گذشته از آن، طاهر عبدالجبار از جمله‌ی سیاستمدارانی بود، که تلاش‌های زیادی نمود، تا زبان فارسی در تاجیکستان به زبان دولتی تبدل گردد.

مطلب بی‌بی‌سی‌را می‌توانید این جا بخوانید.
در روز نخستین اردبهشت‌ماه، انشاءالله روحش به بهشت برسد.

Сешанбе, 1 урдибиҳишт

Имрӯз Тоҳири Абдуҷаббор, нависандаи нахустини тарҳи Эъломияи Истиқлоли Тоҷикистон, ба ин ҷаҳони фонӣ падруд гуфт. Ӯ ҳамчунин муъассиси ҷунбиши мардумии “Растохез” дар нимаи дуввуми солҳои 1360 (1980-и мелодӣ) буд. Гузашта аз он, Тоҳири Абдуҷаббор аз ҷумлаи сиёсатмадороне буд, ки талошҳои зиёде намуд, то забони форсӣ дар Тоҷикистон ба забони давлатӣ табдил гардад.

Матлаби БӣБӣСӣ-ро метавонед ин ҷо бихонед.
Дар рӯзи нахустини урдибиҳиштмоҳ, иншоллоҳ рӯҳаш ба биҳишт бирасад.

کردستان عراق و زبان فارسی/Курдистони Ироқ ва забони форсӣ

2009-04-20T00:02:00.002-04:00

دوشنبه، ٣١ فروردین ١٣٨٨

یکی از دوستانم مطلب جالبی‌را از رادیو زمانه به من فرستاد. گرچه مطلبی‌ست بیشتر از دو ساله، ولی باز هم می‌خواهم خوانندگان مهربان جام جم‌را بهرمند نمایم. این مطلب ثابت می‌نماید، که زبان فارسی از مهمترین پایه‌های فرهنگی و معنوی تمام ایرانیان (نه تنها فارسی‌گویان) است. گرچه اخیراً ستیزه‌جویان و دشمنان امپریولیست ایرانیان می‌خواهند این‌را انکار نمایند و بین ایرانیان جدایی اندازند. منبع این جاست.

مانی پارسا

تا پیش از دهه ۱۹۲۰ زبان فارسی زبان ادبی و زبان نامه‌نگاری‌های شخصی در منطقه کردنشین شمال عراق بود و زبان ترکی عثمانی زبان حکومتی. در آن دهه و پس از فروپاشی دولت عثمانی حکومت بریتانیا در عراق تصمیم به ایجاد مدارس و مطبوعات کردی‌زبان گرفت و فارسی و ترکی به مرور از میدان بدر شدند. از آن زمان به اینسو کردان عراق در مدارس بجز آموختن کردی سورانی که با خط عربی نوشته می‌شود موظف به آموختن کامل زبان عربی نیز بودند.

رشید یاسمی در کتاب «کردان و تعلق قومی و تاریخی آنان»، ص۱۳۵، درباره این تحولات می‌نویسد: "در زندگی معاملاتی و سیاسی سلیمانیه عراق زبان فارسی بکار می‌رفت و تا سال ۱۹۲۱ میلادی، تدریس در مدرسه‌های این شهر به زبان فارسی بود. بعد هم که تدریس فارسی از مدارس برچیده شد کردها همچنان آثار سعدی، حافظ، نظامی، جامی و عطار را می‌خواندند و آموزش فارسی از روی نان و حلوای شیخ بهایی صورت می‌گرفت".

آشنایی با زبان فارسی گفتاری هم به مرور از بیشتر نواحی شمال عراق رخت بربست بجز از ناحیه سلیمانیه. استان سلیمانیه که به مرز ایران نزدیک است و رادیو و تلویزیون ایران را دریافت می‌کند همیشه در حیطه رسانه‌های فارسی‌زبان قرار داشته و جوانان آن آوازهای پاپ ایرانی را از حفظ می‌خوانند. در زمان پیش از انقلاب آوازهای داریوش و گوگوش و در دوره پس از انقلاب آهنگ‌های معین در سراسر کردستان عراق از طرفداران زیادی برخوردار بوده‌است. امروزه ویدئوکلیپ‌های معین با زیرنویس کردی در اینترنت با اشتیاق دست به دست می‌گردد.

زمانی که بمباران‌های آمریکا و انتقام‌کشی صدام طی دو جنگ خلیج فارس باعث پناهنده‌شدن میلیون‌ها کرد عراقی به ایران شد بسیاری از کردها پس از شصت‌هفتاد سال دوباره با زبان فارسی تماس پیدا کردند. بسیاری با اقامت‌های چندین ماهه در ایران زبان فارسی را فراگرفتند و امروزه بخوبی به آن تکلم می‌کنند.

تا اواخر دوران صدام زبان عربی همچنان سیطره خود را به عنوان زبان نوشتاری و زبان منبع در شمال عراق حفظ کرده‌بود ولی در دهه اخیر اوضاع دوباره دگرگون شده‌است.گزارشی از روزنامه ان.ار.س هلند درباره کردستان عراق می‌نویسد : "بیشتر کردهای عراق زبان عربی را دیگر فراموش کرده‌اند و هیچوقت به بقیه عراق سفر نمی‌کنند. آن‌ها خود را از نظر فرهنگی با عراقی‌های دیگر مرتبط حس نمی‌کنند." درصد بالایی از نسل جدید کردهای عراق دیگر آشنایی زیادی با زبان عربی ندارد.

دکتر امیر حسن‌پور استاد دانشگاه در دانشگاه تورنتوی کانادا در گفتگویی با بخش کردی صدای آمریکا درباره اوضاع فعلی زبان کردی بویژه در عراق چنین گفت: "پیش از سال ۱۹۹۱ زبان عربی تأثیر و نفوذ اساسی را در مطبوعات کردی عراق داشت بگونه‌ای که بیشتر منابع کردی سورانی را مطبوعات و انتشارات عربی تشکیل می‌دادند ولی از سال ۱۹۹۱ به این سو شرایط فرق کرده‌است. از آن سال ارتباط میان ایران و کردستان عراق خیلی بیشتر شده و مرزها امروزه بسیار بازتر از سابق است. این باعث ایجاد تحولاتی در مطبوعات کردستان عراق شده است. زبان فارسی نقش اصلی را به عنوان زبان فرهنگی منطقه شمال عراق به عهده گرفته‌است و شاهد هستیم که بیشتر مطبوعات و نشریه‌های کردی در کردستان عراق برای مطالب خود از منابع فارسی استفاده می‌کنند بویژه در زمینه مسائل روشنفکری، فرهنگی و تاریخی."

منابع:

۱. کردان گوران و مسئله کرد در ترکیه نوشته گ.ب. آکوپف و م.ا. حصارف، ترجمه سیروس ایزدی.

۲. کردان و تعلق قومی و تاریخی آنان نوشته رشید یاسمی

۳. تارنماهای: http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/1999/FEB/Iraq-policy.html،http://www.voanews.com/kurdish/archive/2006-05/2006-05-22-voa1.cfm ،archief.nrc.nl

Душанбе, 31 фарвардини 1388

Яке аз дӯстонам матлаби ҷолиберо аз Родю Замона ба ман фиристод. Гарчӣ матлабест бештар аз ду сола, вале боз ҳам мехоҳам хонандагони меҳрабони Ҷоми Ҷамро баҳраманд намоям. Ин матлаб собит менамояд, ки забони форсӣ аз муҳимтарин пояҳои фарҳангӣ ва маънавии тамоми эрониён (на танҳо форсигӯён) аст. Гарчӣ ахиран ситезаҷӯён ва душманони имперюлисти эрониён мехоҳанд инро инкор намоянд ва байни эрониён ҷудоӣ андозанд. Манбаъ ин ҷост.

Монии Порсо

То пеш аз даҳаи 1920 забони форсӣ забони адаб ва забони номанигориҳои шахсӣ дар минтақаи курднишини шимоли Ироқ буд ва забони туркии усмонӣ забони ҳукуматӣ. Дар он давра ва пас аз фурӯпошии давлати Усмонӣ ҳукумати Беритониё дар Ироқ тасмим ба эҷоди мадорис ва матбуъоти курдизабон гирифт ва забони форсиву туркӣ ба мурур аз майдон бадар шуданд. Аз он замон ба ин сӯ курдони Ироқ дар мадорис ба ҷуз омӯхтани курдии суронӣ, ки бо хатти арабӣ навишта мешавад, муваззаф ба омӯхтани комили забони арабӣ низ буданд.

Рашиди Ёсамӣ дар китоби “Курдон ва таъаллуқи қавмӣ ва торихии онон”, с. 135, дар бораи ин таҳаввулот менависад: “Дар зиндагии муъомилотӣ ва сиёсии Сулаймонияи Ироқ забони форсӣ ба кор мерафт ва то соли 1921 тадрис дар мадрасаҳои ин шаҳр ба забони форсӣ буд. Баъд ҳам, ки тадриси форсӣ аз мадорис барчида шуд, курдҳо ҳамчунон осори Саъдӣ, Ҳофиз, Низомӣ, Ҷомӣ ва Атторро мехонданд ва омӯзиши забони форсӣ аз “Нон ва Ҳалво”-и Шайх Баҳоӣ сурат мегирифт.”

Ошноӣ бо забони форсии гуфторӣ ҳам ба мурур аз бештари навоҳии шимоли Ироқ рах барбаст, ба ҷуз аз ноҳияи Сулаймония. Устони Сулаймония, ки ба марзи Эрон наздик аст ва родюву телевизюни Эронро дарёфт мекунад, ҳамеша дар ҳитаи расонаҳои форсизабон қарор дошта ва ҷавонони он овозҳои попи эрониро аз ҳифз мехонанд. Дар замони пеш аз инқилоб овозҳои Дориюшу Гугуш ва дар давраи пас аз инқилоб оҳангҳои Муъин дар саросари Курдистони Ироқ аз тарафдорони зиёде бархурдор будааст. Имрӯза видюкелипҳои Муъин бо зернависи курдӣ дар интернет бо иштёқ даст ба даст мегардад.

Замоне, ки бумборонҳои Омрико ва интиқомкашии Саддом тайи ду ҷанги Халиҷи Форс боиси паноҳанда шудани милюнҳо курди ироқӣ дар ба Эрон шуд, бисёре аз курдҳо пас аз шаст-ҳафтод сол дубора бо забони форсӣ тамос пайдо карданд. Бисёре бо иқоматҳои чандин моҳа дар Эрон забони форсиро фаро гирифтанд ва имрӯза бахубӣ ба он такаллум мекунанд.

То авохири даврони Саддом забони арабӣ ҳамчунон сайтараи худро ба унвони забони навишторӣ ва забони манбаъ дар шимоли Ироқ ҳифз карда буд, вале дар даҳаи ахир авзоъ дубора дигаргун шудааст.
Гузорише аз рӯзномаи Эн.Ар.Сӣ-и Ҳуланд дар бораи Курдистони Ироқ менависад: “Бештари курдҳои Ироқ забони арабиро дигар фаромӯш кардаанд ва ҳечвақт ба бақияи Ироқ сафар намекунанд. Онҳо худро аз назари фарҳангӣ бо ироқиҳои дигар муртабит ҳис намекунанд.” Дарсади болое аз насли ҷадиди курдҳои ироқ дигар ошноии зиёде бо забони арабӣ надоранд.

Дуктур Амири Ҳасанпур, устоди донишгоҳ дар донишгоҳи Турунтуи Конодо дар гуфтугӯе бо бахши курдии Садои Омрико дар бораи авзоъи феълии забони курдӣ бавижа дар Ироқ чунин гуфт:
“Пеш аз соли 1991 забони арабӣ таъсиру нуфузи асосиро дар матбуъоти курдии Ироқ дошт, багунае, ки бештари манобеъи курдии сурониро матбуъот ва интишороти арабӣ ташкил медоданд, вале аз соли 1991 ба ин сӯ шароит фарқ кардааст. Аз он сол иртибот миёни Эрону Курдистони Ироқ хеле бештар шуда ва марзҳои имрӯза бисёр бозтар аз собиқ аст. Ин боиси эҷоди таҳаввулоте дар матбуъоти Курдистони Ироқ шудааст. Забони форсӣ нақши аслиро ба унвони забони фарҳангии минтақаи шимоли Ироқ ба ӯҳда гирифтааст ва шоҳид ҳастем, ки бештари матбуъот ва нашрияҳои курдӣ дар Курдистони Ироқ барои матолиби худ аз манобеъи форсӣ истифода мекунанд, бавижа дар заминаи масоъили рӯшанфикрӣ, фарҳангӣ ва торихӣ”

Манобеъ:
1. “Курдони гаравгон ва масъалаи курд дар Туркия” навиштаи Г.П. Окупуф ва М.О. Ҳисоруф. Тарҷумаи Сируси Эзадӣ.

2. “Курдон ва таъаллуқи қавмӣ ва торихии онон” навиштаи Рашиди Ёсамӣ

3. Торнамоҳои: http://www.cogsci.ed.ac.uk/, http://www.voanews.com/, archief.nrc.nl

"دیوانگی. سال ٩٣"/"Девонагӣ. Соли 93"

2009-03-31T03:40:00.003-04:00

سه‌شنبه، ١١ فروردین ١٣٨٨

مثل این که سال نو ١٣٨٨، سال امیدها و بیداری‌ها برای تاجیکستان خواهد بود. با آمدن نوروز و آمدن بهار و رستاخیز طبیعت، شاید رستاخیز در مغزهای ما هم روی دهد. باز هم تاریخ ٢٥٠٠ ساله‌ی ایران تکرار می‌شود و یک فردی به میدان می‌براید تا در زمان بدبختی و پستی‌های روزگارمان به ما هوشدار دهد، که "ای مردم! اگر بیدار نشوید، فردا نابود خواهید شد!" جای شگفتزدگی هم نیست، که این بانگ از یک فرد فرهنگی بر می‌آید. شاید متوجه شدید، که منظورم برزو عبدالرزاق است.

چندی از تارنگارهای تاجیکستان درمورد قضیه‌ی نمایشنامه‌ی تازه‌ی برزو عبدالرزاق مطالبی نشر نمودند. در این میان، به ویژه از تارنگار یک درویش سپاسگذارم که یک مطلب بسیار خوبی‌را در این زمینه نشر نموده. تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی نیز این مسأله‌را خوب پوشش نمود. همان طوری که برخی از عزیزان حتماً خبر دارند، نماشنامه‌ی تئاتری برزو عبدالرزاق با نام "دیوانگی. سال ٩٣"، که در آستانه‌ی نوروز، ٢٧ اسفند پارسال (١٧ مارس سال جاری میلادی)، به نمایش گذاشته شد، از طرف وزارت فرهنگ تاجیکستان ممنوع شد. علت آن هم "دعوت به آشوب و یا انقلاب در این نمایشنامه خوانده شد." نمایشنامه‌ی مذکور در باره‌ی حوادث انقلاب فرانسه در قرن ١٢ (قرن ١٨میلادی) است، که در چشم دولتمندان تاجیکستان شبیه حوادث سال‌های ١٣٧٠ (١٩٩٠ میلادی) تاجیکستان نمود. نام نمایشنامه هم "دیوانگی. سال ٩٣" است و سال ١٩٩٣ میلادی (١٣٧١-١٣٧٢ خورشیدی) در تاجیکستان سال‌های مدهش جنگ داخلی بود. سال ١٧٩٣ میلادی (١١٧٢ خورشیدی) در فرانسه نیز "سلطنت دهشت" آغاز یافته بود. اخیراً، امروز، پس از مذاکرات برزو عبدالرزاق با نمایندگان وزارت فرهنگ، این نمایشنامه دوباره، با برخی تغییرات و گذشته از همه، با تغییر نام آن از "دیوانگی. سال ٩٣" به "دیوانگی. سال ١٧٩٣"، روی صحنه آمد.

آقای عبدالرزاق واقعاً به همه نشان داد که یک شخسیت میهن‌دوست و شخسیست که در اصل نگران آینده‌ی ملت و مرز و بوم است. قسمت‌هایی از سخنان او در تارنمای بی‌بی‌سی و همچنین روی تارنگار یک درویش نشر شد، که برایم خیلی جالب بود. سخنانی که گفته شد خقیقت تلخ امروز تاجیکستان است. آقای عبدالرزاق همچنین اشره نمود، که مشکل اساسی تاجیکستان بحران حویت است و به گفت او، "...ملت ما غرور خودرا گم کرده‌است."

نکته‌ی بسیار جالبی‌را که برزو عبدالرزاق به تصویر کشید، گرفتاری مردم تاجیکستان در روسیه است:
با ما چیزی شده، بچه‌ها. مسأله آن نیست، که روسیه یا کس دیگر با ما بدرفتاری می‌کند. با ما چیزی شده. با مهاجران کاری ما، که یک دیگری‌را می‌خورند. خودرا پست زده، همدیگری‌را می‌خورند... چون... آن‌ها از این جا بار خیانت به یکدیگری‌را، بی احترامی‌را با خود می‌برند. یک اسفرگی‌را می‌کشند، کولابی‌ها می‌گویند، "خَی، یهَ اسفرگی بودَی-دهَ!" یک پنجکنتی‌را می‌کشند، می‌گویند، "خَی، پنجکنتی بودَست-دهَ!" کولابیهَ (کولابی‌را) می‌کشند، میگون (می‌گیوند) کولابیهَ کشتست.

سخن‌های زیادی در این باره می‌گوید که در واقع به هویت و غرور تک‌تک ما بر می‌گردد. در واقع، مشکل مردم ما این است که بیرون از خانواده‌ی خود فکر نمی‌کنیم (و گاهی منطقه). چرا وقتی سرمان‌را از تنمان جدا می‌کنند، کسی اعتراض نمی‌کند؟ راستی، یادم نیست در کجا خوانده بودم، ولی کسی گفته بود، که اگر ما با همین راه برویم، از یک ملیت جمشیدی، به یک ملیت دژومشودی (Dzhumshudi) تبدل خواهیم یافت. (واژه "دژومشود" برگفته از یک نمایشنامه‌ی تحقیرآمیز علیه تاجیکان در تلویزیون روسیه، با نام "روشن و دژومشود" است).

تا کی در این خواب‌آلودی خواهیم بود؟ من هم، درست مثل برزو عبدالرزاق، مردم‌را به انقلاب یا خود شورش سیاسی دعوت نمی‌نمایم. همان طوری که پیشتر گفته‌ام – مشکل دولت تاجیکستان از خود ما بر می‌آید، چون دولت تاجیکستان جزئی از ملت است. دولت بیانگر چه گونگی ملت است. دولت در این حال است، چون ملت در این حال است. ما که خود هویت ملی، غرور ملی، اتهاد ملی نداریم، چه گونه می‌توانیم انتظارآن‌را داشته باشیم که دولت واقعاً مردمی باشد؟ ما خود مگر می‌دانیم، از دولت چه می‌خواهیم؟ نه، عزیزان! ما خود نمی‌دانیم چه می‌خواهیم، چون نمی‌دانیم، که کیستیم. ما به انقلاب مغزها، به انقلاب افکار نیاز داریم. مشکل تاجیکستان در سال‌های ١٣٧٠ (١٩٩٠ میلادی) آن بود، که دعوت "از خواب گران خیز!" بود. مردم بخیست، ولی بیدار نبود... مردم مثل "زامبی"هایی که در فیلم‌های هالیوود می‌بینیم، بودند و نادیده و ندانسته یکدیگری‌را کشتند. آری، دوستان! از خواب گران خیستن به دردمان نمی‌خورد. ما می‌باید "از خواب گران بیدار شویم." بدانیم کیستیم و از کجا می‌آییم. تنها آن زمان می‌توانیم درک کنیم، که کجا باید رفت. امیدوارم، که این بانگ حقیقت به گوش مردم برسد و مغزهای خوابیده‌ی ما بیدار شوند. حکومت هم باید با این بانگ بیدار شود، چون حکومت هم قسمتی از مردم است.

Сешанбе, 11 фарвардини 1388

Мисли ин ки соли нави 1388 соли умедҳову бедориҳо барои Тоҷикистон хоҳад буд. Бо омадани Наврӯз ва омадани баҳору растохези табиъат, шояд растохез дар мағзҳои мо ҳам рӯй диҳад. Боз ҳам торихи 2500 солаи Эрон такрор мешавад ва як фарде ба майдон мебарояд, то дар замони бадбахтӣ ва пастиҳои рӯзгорамон ба мо ҳушдор диҳад, ки “Эй мардум! Агар бедор нашавед, фардо нобуд хоҳед шуд!” Ҷойи шигифтзадагӣ ҳам нест, ки ин бонг аз як фарди фарҳангӣ бар меояд. Шояд мутаваҷҷеҳ шудед, ки манзурам Барзу Абдурраззоқ аст.

Чанде аз торнигорҳои Тоҷикистон дар мавриди қазияи намоишномаи тозаи Барзуи Абдурраззоқ матолибе нашр намуданд. Дар ин миён, ба вижа аз торнигори Як Дарвеш сипосгузорам, ки як матлаби бисёр хуберо дар ин замина нашр намуда. Телевизюни Форсии БӣБӣСӣ низ ин масъаларо хуб пӯшиш намуд. Ҳамон тавре, ки бархе аз азизон ҳатман хабар доранд, намоишномаи теотрии Барзуи Абдурразоқ бо номи “Девонагӣ. Соли 93”, ки дар остонаи Наврӯз, 27 исфанди порсол (17 морси соли ҷории мелодӣ), ба намоиш гузошта шуд, аз тарафи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон мамнӯъ шуд. Иллати он ҳам, “даъват ба ошӯб ва ё инқилоб дар ин намоишнома хонда шуд.” Намоишномаи мазкур дар бораи ҳаводиси инқилоби Фаронса дар қарни XII (қарни XVIII мелодӣ) аст, ки дар чашми давлатмандони Тоҷикистон шабеҳи ҳаводиси солҳои 1370 (1990-и мелодӣ)-и Тоҷикистон намуд. Номи намоишнома ҳам “Девонагӣ. Соли 93” аст ва соли 1993-и мелодӣ (1371-1372-и хуршедӣ) дар Тоҷикистон солҳои мудҳиши ҷанги дохилӣ буд. Соли 1793-и мелодӣ (1172-и хуршедӣ) дар Фаронса низ “Салтанати даҳшат” оғоз ёфта буд. Ахиран, имрӯз, пас аз музокироти Барзуи Абдурраззоқ бо намояндагони Вазорати фарҳанг, ин намоишнома дубора, бо бархе тағйирот, ва гузашта аз ҳама бо тағйири номи он аз “Девонагӣ. Соли 93” ба “Девонагӣ. Соли 1793”, рӯйи саҳна омад.

Оқои Абдурраззоқ воқеъан ба ҳама нишон дод, ки як шахсест меҳандӯст ва шахсест, ки дар асл нигарони ояндаи миллат ва марзу бум аст. Қисматҳое, аз суханони ӯ дар торнамои БӣБӣСӣ ва ҳамчунин рӯйи торнигори Як Дарвеш нашр шуд, ки бароям хеле ҷолиб буд. Суханоне, ки гуфта шуд ҳақиқати талхи имрӯзи Тоҷикистон аст. Оқои Абдурраззоқ ҳамчунин ишора намуд, ки мушкили асосии Тоҷикистон бӯҳрони ҳуввият аст ва ба гуфти ӯ, “миллати мо ғурури худро гум кардааст.”

Нуктаи бисёр ҷолиберо, ки Барзуи Абдурразоқ ба тасвир кашид, гирифтории мардуми Тоҷикистон дар Русия аст:
Бо мо чизе шуда, бачаҳо. Масъала он нест, ки Русия ё каси дигар бо мо бадрафторӣ мекунад. Бо мо чизе шуда. Бо муҳоҷирони кории мо, ки якдигариро мехӯранд. Худро паст зада, ҳамдигариро мехӯранд... Чун... Онҳо аз ин ҷо бори хиёнат ба якдигариро, бе эҳтиромиро бо худ мебаранд. Як исфарагиро мекушанд, кӯлобиҳо мегӯянд, “Хай, я исфарагӣ будай-да!” Як панҷакентиро мекушанд, мегӯянд, “Хай, панҷакентӣ будаст-да!” Кӯлобия (кӯлобиро) мекушанд, мегӯн (мегӯянд), кӯлобия куштаст.

Суханҳои зиёде дар ин бора мегӯяд, ки дар воқеъ ба ҳуввият ва ғурури так-таки мо бар мегардад. Дар воқеъ, мушкили мардуми мо ин аст, ки берун аз хонаводаи худ фикр намукунем (ва гоҳе минтақа). Чаро вақте сарамонро аз танамон ҷудо мекунанд, касе эътироз намекунад? Ростӣ, ёдам нест дар куҷо хонда будам, вале касе гуфта буд, ки агар мо бо ҳамин роҳ биравем, аз як миллияти ҷамшедӣ, ба як миллияти джумшудӣ табдил хоҳем ёфт. (Вожаи “джумшуд” баргирифта аз як намоишномаи таҳқиромез алайҳи тоҷикон дар телевизюни Русия, бо номи “Равшан ва Джумшуд аст”).

То кай дар ин хоболудӣ хоҳем буд? Ман ҳам, дуруст мисли Барзуи Абдурраззоқ, мардумро ба инқилоб ё худ шӯриши сиёсӣ даъват наменамоям. Ҳамон тавре, ки пештар гуфтаам – мушкили давлати Тоҷикистон аз худи мо бар меояд, чун давлати Тоҷикистон ҷузъе аз миллат аст. Давлат дар ин ҳол аст, чун миллат дар ин ҳол аст. Мо ки худ ҳуввияти миллӣ, ғурури миллӣ, иттиҳоди миллӣ надорем, чӣ гуна метавонем интизори онро дошта бошем, ки давлат воқеъан мардумӣ бошад? Мо худ магар медонем, аз давлат чӣ мехоҳем? На, азизон! Мо худ намедонем чӣ мехоҳем, чун намедонем, ки кистем. Мо ба инқилоби мағзҳо, ба инқилоби афкор ниёз дорем. Мушкили Тоҷикистон дар солҳои 1370 (1990-и мелодӣ) он буд, ки даъват “аз хоби гарон хез!” буд. Мардум бихест, вале бедор набуд... Мардум мисли “зомбӣ”-ҳое, ки дар филмҳои Ҳоливуд мебинем, буданд ва нодидаву надониста, якдигариро куштанд. Оре, дӯстон! Аз хоби гарон хестан, ба дардамон намехӯрад. Мо мебояд “аз хоби гарон бедор шавем!” Бидонем кистему аз куҷо меоем. Танҳо он замон метавонем дарк кунем, ки куҷо бояд рафт. Умедворам, ки ин бонги ҳақиқат ба гӯши мардум бирасад ва мағзҳои хобидаи мо бедор шаванд. Ҳукумат ҳам бояд бо ин бонг бедор шавад, чун ҳукумат ҳам қисмате аз мардум аст.

دانشنامه‌ی ایرانیکا/Донишномаи Эронико

2009-03-26T03:07:00.003-04:00

پنج‌شنبه، ٦ فروردین ١٣٨٨

این هفته، از ١ تا ٨ فروردین (٢١ تا ٢٨ مارس میلادی)، "هفته‌ی بین المللی فرهنگ ایرانی" است. این هفته با تشبث مرکز ایران‌شناسی داشنگاه کلمبیا افتطاح شد. مرکز ایران‌شناسی دانشگاه کلمبیا، با رهبری جناب آقای دکتر احسان یارشاطر، سال‌هاست که سر دانشنامه‌ی ایرانیکا (Encyclopædia Iranica) کار می‌کند. حدود ٣٦ سالی پیش پروژه‌ی بزرگی با هدایت این بزرگمرد، احسان یارشاطر، آغز گردید. حدود ٣٦ سال است که ایران‌دوستان، عاشقان فرهنگ، زبان، تمدن و هنر بزرگ ایران بر سر این دانشنامه کار می‌کنند. دانشنامه‌ی ایرانیکا واقعاً هم دانشنامه‌ی ایران است، چون تمام سرزمین‌های ایرانی‌را در بر می‌گیرد. در نظر است که تمام ایران بزرگ در این داشنامه پوشش خواهد شد و به انگلیسی تمام این سرزمین‌هارا Iranian Cultural Continent یا خود قاره‌ی فرهنگی ایران خوانده‌اند. تا به حال ١٣ جلد از ٤٥ جلد این اثر ماندگار به چاپ رسیده.

کارمندان فداکار ایرانیکا در یکی از بناهای دانشگاه کلمبیا، واقع در شهر نیو یورک آمریکا این کار بزرگی‌را انجام می‌دهند. آن دفتری که در اختیار دانشنامه گذاشته شده، یک دفتریست کچک و درویشانه و شاید به بسیاری نظرناگیر هم باشد. ولی هر کسی که وارد این درگاه می‌شود، با تمام وجود احساس می‌کند که یک کار بزرگ و ماندگاری در داخل این در و دیوار به انجام می‌رسد. کاری که سر آن تنها با مهر بی پایان می‌توان کار کرد. شاید برای برخی جالب و عجیب نماید که کارمندان این درگاه حقوق هم درنمی‌آرند. گذشته از آن، در طول تاریخش، دانشنامه‌ی ایرانیکا با چندین مشکلاتی رو به رو شده، که آینده‌ی آن‌را در خطر گذاشته. بخشی از مشکلات ایرانیکا مبلغ‌گذاری بوده. ولی آن‌هایی که روی ایرانیکا کار می‌کنند، بویژه استاد یارشاطر، رهبر و پدر این دانشنامه و این درگاه، به همگان ثابت نمودند که مهر گرم و جوشان ایشان هیچ گاه نمی‌گذارد که این پروژه‌ی بزرگ وا بماند و کوشش خودرا دوام دادند.

شاید امروز برخی اهمیتت دانشنامه‌ی ایرانیکارا درک نمی‌کنند، ولی آن از اثرهای ماندگار ایران خواهد بود، که مطمئناً جهان‌را با فرهنگ ایرانی و با سهم تمدن ایران در تمدن جهان آشنا خواهد کرد. چند سالی پس این دانشنامه منبع اساسی هویت ما بیرون از مرزهای ایران بزرگ خواهد شد و مایه‌ی سربلندی هر ایرانی خواهد بود. منتظیر آن روز فرخنده و خجسته‌ای هستم که ٤٥ جلد ایرانیکا با رهبری استاد گرامی‌قدر، احسان یارشاطر، نشر گردد. این روز جشن و سرور هر فرد ایرانی خواهد بود.

Панҷшанбе, 6 фарвардини 1388

Ин ҳафта, аз 1 то 8 фарвардин (21 то 28 морси мелодӣ), Ҳафтаи байнулмиллалии фарҳанги эронӣ аст. Ин ҳафта бо ташаббуси Маркази эроншиносии Донишгоҳи Кулумбиё ифтитоҳ шуд. Маркази эроншиносии Донишгоҳи Кулумбиё, бо раҳбарии Ҷаноби оқои дуктур Эҳсони Ёршотир, солҳост ки сари Донишномаи Эронико (Encyclopædia Iranica) кор мекунад. Ҳудуди 36 соле пеш перужаи бузурге бо ҳидояти ин бузургмард, Эҳсони Ёршотир, оғоз гардид. Ҳудуди 36 сол аст, ки эрондӯстон, ошиқони фарҳанг, забон, тамаддун ва ҳунари бузурги Эрон бар сари ин донишнома кор мекунанд. Донишномаи Эронико воқеъан ҳам донишномаи Эрон аст, чун тамоми сарзаминҳои эрониро дар бар мегирад. Дар назар аст ки тамоми Эрони Бузург дар ин донишнома пӯшиш хоҳад шуд ва ба инглисӣ тамоми ин сарзаминҳоро Iranian Cultural Continent ё худ Қораи фарҳангии Эрон хондаанд. То ба ҳол 13 ҷилд аз 45 ҷилди ин асари мондагор ба чоп расида.

Кормандони фидокори Эронико дар яке аз биноҳои донишгоҳи Кулумбиё, воқеъ дар шаҳри Ню Юрки Омрико ин кори бузургеро анҷом медиҳанд. Он дафтаре, ки дар ихтиёри Донишнома гузошта шуда, дафтарест кӯчаку дарвешона ва шояд ба бисёрӣ назарногир ҳам бошад. Вале ҳар касе ки вориди ин даргоҳ мешавад, бо тамоми вуҷуд эҳсос мекунад, ки як кори бузургу мондагоре дар дохили ин дару девор ба анҷом мерасад. Коре, ки сари он танҳо бо меҳри бе поёне метавон кор кард. Шояд барои бархе ҷолибу аҷиб намояд, ки кормандони ин даргоҳ ҳукук ҳам дар намеоранд. Гузашта аз он, дар тӯли торихаш Донишномаи Эронико бо чандин мушкилоте рӯ ба рӯ шуда, ки ояндаи онро дар хатар гузошта. Бахше аз мушкилоти Эронико маблағгузорӣ буда. Вале онҳое, ки рӯйи Эронико кор мекунанд, бавижа Устод Ёршотир, раҳбар ва падари ин доишнома ва ин даргоҳ, ба ҳамагон собит намуданд, ки меҳри гарму ҷӯшони эшон ҳеч гоҳ намегузорад, ки ин перужаи бузург во бимонад ва кӯшиши худро давом доданд.

Шояд имрӯз бархе аҳамияти Донишномаи Эроникоро дарк намекунанд, вале он аз асарҳои мондагори Эрон хоҳад буд, ки мутмаъинан ҷаҳонро бо фарҳанги эронӣ ва бо саҳми тамаддуни Эрон дар тамаддуни ҷаҳон ошно хоҳад кард. Чанд соле пас ин донишномаи манбаъи ҳуввияти мо берун аз марзҳои Эрони Бузург хоҳад шуд ва мояи сарбаландии ҳар эронӣ хоҳад буд. Мунтазири он рӯзи фархундаву хуҷастае ҳастем, ки 45 ҷилди Эронико бо раҳбарии Устоди гиромиқадр, Эҳсони Ёршотир, нашр гардад. Ин рӯзи ҷашну сурури ҳар фарди эронӣ хоҳад буд.

نوروز پیروز/Наврӯз пирӯз

2009-03-20T03:10:00.003-04:00

آدینه، ٣٠ اسفند ١٣٨٧

ساعاتی تا تحویل سال نو ١٣٨٨ مانده. می‌خواستم همه‌ی شما، هم‌میهنان عزیزرا، با این جشن پرشکوه و باستانی مبارکباد بگویم. امیدوارم که این سال نو برای تک تک شما سال خوشی، شادی، فراوانی و سلامتی باشد. این سال‌را همه‌ی ما با امیدهایی در قلبمان پیشواز می‌گیریم و امید بر خدای‌را که همه‌ی این امیدهای نیک ما به واقعیت تبدل بیابند.

می‌خواستم در این لحظات از ریشه‌های جشن نوروز طبق روایت حکیم ابوالقاسم فردوسی بزرگوار یادآور شویم.

در شاهنامه آمده که نوروزرا جمشید شاه به میان آورد. این شاه داددهنده و خردمند پس از پنجاه سال حکمرانی نوروزرا به میان آورد. چنان که فردوسی بزرگوار فرموده:

چنین سال پنجه، برنجید نیز

ندید از هنر بر خرد بسته چیز
همه کردنی‌ها چو آمد به جای

ز جای مهی برتر آورد پای
به فرّ کیانی یکی تخت ساخت

چه مایه بدو گوهر اندر نشاخت
که چون خواستی، دیو برداشتی

ز هامون به گردون برافراشتی
چو خورشید تابان میان هوا

نشسته بر او شاه فرمانروا
جهان انجمن شد بر آن تخت اوی

شگفتی فرومانده از بخت اوی
به جمشیدبر گوهر افشاندند

مران روزرا روز نو خواندند
سر سال نو هرمز فرودین

برآسود از رنج و ز درد و کین
بزرگان به شادی بیاراستند

می و جام و رامشگران خواستند
چنین جشن فرّخ از آن روزگار

به ما ماند از آن خسروان یادگار

در این سال و همیشه شاد و خرم و فرخنده باشید؛ و نور ایزدی همیشه با شما باد!

Одина, 30 исфанди 1387

Соъоти то таҳвили соли нави 1388 монда. Мехостам ҳамаи шумо, ҳаммеҳанони азизро, бо ин ҷашни пуршукӯҳ ва пуршукӯҳ ва бостонӣ муборакбод бигӯям. Умедворам, ки ин соли нав барои так таки шумо соли хушӣ, шодӣ, фаровонӣ ва саломатӣ бошад. Ин солро ҳамаи мо бо умедҳое дар қалбамон пешвоз мегирем ва умед бар худойро, ки ҳамаи ин умедҳои неки мо ба воқеъият табдил ёбанд.

Мехостам дар ин лаҳазот аз решаҳои ҷашни Наврӯз тибқи ривояти Ҳаким Абулқосими Фирдавсӣ ёдовар шавем.

Дар Шоҳнома омада, ки Наврӯзро Ҷамшедшоҳ ба миён овард. Ин шоҳ доддиҳанда ва хирдманд пас аз панҷоҳ соли ҳукмронӣ Наврӯзро ба миён овард. Чунон ки Фирдавсии бузургвор фармуда:

Чунин сол панҷаҳ биранҷид низ
Надид аз ҳунар бар хирад баста чиз
Ҳама карданиҳо чу омад ба ҷой
Зи ҷойи меҳе бартар овард пой
Ба фарри Каёнӣ яке тахт сохт
Чӣ моя бадӯ гавҳар андар нишохт
Ки чун хостӣ, дев бардоштӣ
Зи ҳомун ба гардун барафроштӣ
Чу хуршеди тобон миёни ҳаво
Нишаста бар ӯ шоҳи фармонраво
Ҷаҳон анҷуман шуд бар он тахти ӯй
Шигифтӣ фурӯмонда аз бахти ӯй
Ба Ҷамшедбар гавҳар афшонданд
Мар-он рӯзро рӯзи нав хонданд
Сари соли нав ҳармуз фарвадин
Баросуд аз ранҷу зи дарду кин
Бузургон ба шодӣ биёростанд
Майу ҷому ромишгарон хостанд
Чунин ҷашни фаррух аз он рӯзгор
Ба мо монд аз он хусравон ёдгор
Дар ин сол ва ҳамеша шоду хуррам ва фархунда бошед; ва нури эзадӣ ҳамеша бо шумо бод!

جشن اسفندگان فرخنده باد!/Ҷашни Исфандгон фархунда бод!

2009-02-23T05:46:00.003-05:00

دوشنبه، ٥ اسفند ١٣٨٧

امروز، ٥ اسفند، جشن اسفندگان است. این جشن نیکو، زیبا و قشنگ گذشتگانمان‌را به شما، بانوان و دوشیزگان و مادران عزیز و گرانبها شاد باش می‌گویم. ٥ اسفند روز گرامیداشت زمین در ایران باستان بوده. چون زمین عطاکننده‌ی مهر است و همه‌ی انسان‌هارا در آغوش خود نگه می‌دارد و همچون مادر غم‌خوار و مهربان همیشه مارا در امان خود نگه می‌دارد، نیاکانمان بانوان‌را در این روز گرامی می‌داشتند. این است که در این روز مردها تمام کارهای روزمره‌ی خانمان‌ و مادرهایشان‌را خود انجام می‌دادند و شوهرها به زن‌هایشان هدایایی پیشکش می‌نمودند.

متأسفانه ما امروز از پی همه چیز بیگانه هستیم و در سرزمین ما روز والنتاین نیز رایج شده. این در حالیست که ما نمی‌دانیم خودمان هم از چنین روزها فراوان در فرهنگمان داریم که پرمعناتر هستند و از فرهنگ و پاره‌ای از هویت ما هستند. همان طوری که حافظ شیراز فرمده:

سال‌ها دل طلب جام جم از ما می‌کرد
وآن چه خود داشت ز بیگانه تمنا می‌کرد

در این روز خجسته درود بیکران‌را به بانوان نازنین و سربلند و مادران مهربان و شیرزن ایران‌زمین می فرستم و دست شما‌را می‌بوسم. شما ستاره‌ی درخشان این ملت هستید، که امید و آرزو برای آینده‌ی نیک ملت‌را در قلب‌هایمان جا داده‌اید. به گفته‌ی شاعر شیرین‌سخن ایرانی میرزا ترسون زاده:

زن اگر آتش نمی‌بود خام می‌ماندیم ما
نارسیده باده‌ای در جام می‌ماندیم ما
زن اگر مارا نبخشید عمر با وفا،
بی تخلص، بی نسب، بی نام می ماندیم ما

ما پاسدار و پاسبان همیشگی شما و این مرز و بوم هستیم. آسوده باشید...

Душанбе, 5 исфанди 1387

Имрӯз, 5 исфанд, ҷашни Исфандгон аст. Ин ҷашни некӯ, зебо ва қашанги гузаштагонамонро ба шумо, бонувону дӯшизагон ва модарони азизу гаронбаҳо шод бош мегӯям. 5 исфанд рӯзи гиромидошти замин дар Эрони Бостон буда. Чун замин атокунандаи меҳр асту ҳамаи инсонҳоро дар оғӯши худ нигаҳ медорад ва ҳамчун модари ғамхору меҳрабон ҳамеша моро дар амони худ нигаҳ медорад, ниёконамон бонувонро дар ин рӯз гиромӣ медоштанд. Ин аст, ки дар ин рӯз мардҳо тамоми корҳои рӯзмарраи хонумону модарҳояшонро худ анҷом медоданд ва шавҳарҳо ба занҳояшон ҳадоёе пешкаш менамуданд.

Мутаасифона, мо имрӯз аз пайи ҳама чизи бегона ҳастем ва дар сарзамини мо Рӯзи Волентин низ роиҷ шуда. Ин дар ҳолест, ки мо намедонем худамон ҳам аз чунин рӯзҳо фаровон дар фарҳангамон дорем, ки пурмаънотар ҳастанд ва порае аз ҳуввияти мо ҳастанд. Ҳамон тавре, ки Ҳофизи Шероз фармуда:

Солҳо дил талаби Ҷоми Ҷам аз мо мекард
В-он чӣ худ дошт, зи бегона таманно мекард

Дар ин рӯзи хуҷаста дуруди бекаронро ба бонувони нозанину сарбаланд ва модарони меҳрабону шерзани Эронзамин мефиристам ва дасти шуморо мебӯсам. Шумо ситораи дурахшони ин миллат ҳастед, ки умеду орзу барои ояндаи неки миллатро дар қалбҳоямон ҷо додаед. Ба гуфтаи шоири ширинсухани эронӣ, Мирзо Турсунзода:

Зан агар оташ намебуд, хом мемондем мо
Норасида бодае дар ҷом мемондем мо
Зан агар моро набахшид умри бо вафо,
Бе тахаллус, бе насаб, бе ном мемондем мо.

Мо посбону посдори ҳамешагии шумо ва ин марзу бум ҳастем. Осуда бошед...

پاسخ بخش جهانی بی‌بی‌سی به گلایه‌های تاجیکان/Посухи бахши ҷаҳонии Бӣ-Бӣ-Сӣ ба гилояҳои тоҷикон

2009-02-11T22:59:00.004-05:00

چهارشنبه، ٢٣ بهمن ١٣٨٧

متن زیررا از تارنگار یک درویش می‌آورم و بسیار سپاسگذارم.

این نامه بار دیگر ثابت کرد که یکی از مشکالات اساسی زبانی و فرهنگی ایرانیان فرارود (تاجیکان) دبیره‌ی تحریمی سیریلیک است که هم درجه‌ی زبان‌دانی‌امان‌را فرسوده و هم مارا از همقومانمان جدا کرده است.

بهروز آفاق، رییس بخش آسیا و اقیانوسیه‌ی بخش جهانی بی‌بی‌سی، در این روزها در پاسخ به نامه‌های بی‌شمار روشنفکران تاجیک، که از نحوه‌ی پوشش رویدادهای تاجیکستان توسط شبکه‌ی تازه‌تأسیس تلویزیون بی‌بی‌سی پارسی گلایه کرده‌اند، پاسخ همسانی‌را به زبان انگلیسی می‌فرستد که ترجمه‌ی پارسی آن‌را در زیر می‌آوریم:

بسیار سپاسگذارم که نگرانی‌های خود در باره‌ی پوشش رویدادهای تاجیکستان توسط بخش پارسی بی‌بی‌سی‌را با ما در میان گذاشته‌اید. ما از بازخزد (feedback) استقبال می‌کنیم و با تکیه بر آن به برانامه‌های خود بهبود می‌بخشیم. ما شماری نامه‌های همگون دریافت کردیم، که عین نامه‌ی شماست و با احتمال زیاد هم‌آهنگ شده‌اند. من به همه‌ی فرستنده‌های این نامه همین پاسخ زیررا خواهم فرستاد.

ما نگرانی‌های شما در باره‌ی تلویزیون پارسی‌را در هیأت مدیره بررسی کردیم و در حال انجام برخی تغییرات هستیم. زمان شهر دوشنبه در جدول اعلام پخش برنامه‌ها افزوده شد. با این تصور که بیشتر بینندگان در تاجیکستان خط پارسی‌را نمی‌خوانند، ما در آغاز از این کار صرف نظر کرده بودیم. ولی ما متوجه اهمیت نمادین افزودن زمان دوشنبه به جدول هستیم و این ایرادرا اصلاح کرده‌ایم. ما همچنین قصد داریم شمار بیشتری از شهرهای تاجیکستان‌را شامل جدول آب و هوا کنیم.

مهمتر از آن، مشکل فنی ارسال فیلم از تاجیکستان، که در آغاز وجود داشت، برطرف شده‌است. امیدوارم تا کنون متوجه جریان ثابت گزارش‌های اصیل ما از خبرنگارمان در دوشنبه شده باشید. ما همچنین خبرهای مهم تاجیکستان‌را پخش کرده‌ایم و در باره‌ی آن‌ها با کارشناسان در استودیوهای لندنی‌امان گفت و گوها کرده‌ایم. من به شما اطمینان می‌دهم که ما در باره‌ی بینندگان تاجیکمان و پوشش رویدادهای تاجیکستان بسیار متعهید هستیم. امیدوارم شما این بازتاب‌را در برنامه‌های تلویزیون پارسی ببنید.

در مورد تذکر شما در باره‌ی برنامه‌های رادیویی تاجیکی، باید دگویم که به دلیل مخالفت مقامات تاجیکستان با پخش برنامه‌های ما از طریق دو فرستنده‌ی موج "اف ام" (FM) ما در دوشنبه و خجند و کاهش شدید شمار شنوندگان ما در تاجیکستان، مجبور شدیم سال گذشته برنامه‌ی ویژه‌ی تاجیکی‌را ببندیم. با وجود این، ما طیف وسیعی از برنامه‌های رادیویی پارسی خودرا حفظ کرده‌ایم، که برنامه‌ی موسیقی تاجیکی نیز شامل آن‌هاست و شنوندگان ما می‌توانند روی موجهای کوتاه و میانه آن‌را بشنوند.

شما از صفحه‌ی تاجیکی تارنمای پارسی بی‌بی‌سی نیز یادآور شده‌اید. تصمیم در باره‌ی لغو صفحه‌ی آمیخته‌ی پارسی/سیریلیک به آن دلیل گرفته شد، که آن صفحه کاربران‌را گیچ می‌کرد و تکلیف روشنی نداشت. از این رو تصمیم کرفتیم صفحه‌ی جداگانه‌ی ویژه‌ای‌را به خط سیریلیک داشته باشیم، که مختص کاربران تاجیک است و رویدادهای مهم تاجیکی‌را به خط پارسی هم برای کاربران ایرانی و افغانمان در صفحه‌ی نخست تارنما منتشر می‌کنیم. ولی نگرانی شما در باره‌ی جایگاه پایین صفخه‌ی سیریلیک‌را در مد نظر داریم و تلاش می‌کنیم راه برجسته‌تر کردن صفحه‌ی سیریلیک‌را بیابیم.

من می‌خواهم بار دیگر از شما تشکر کنم، که نگرانی‌های خودرا با ما در میان گذاشتید و از هواخواهی باحرارتان از تلویزیون پارسی سپاسگذارم. ما از آغاز کار شبکه‌ی پارس‌زبان تلویزیونمان با شدت خرسند هستیم و باور داریم که ان در پهنه‌ی رسانه‌ای جهان پارسی‌زبانان جایگاه تعیین کننده‌ای خواهد داشت. این رسانه از منابع بین الملل عظیم بی‌بی‌سی کار خواهد گرفت تا برای مخاتبان پارسی‌گویش در سراسر جهان، از جمله در تاجیکستان، برنامه بسازد. امیدوارم شما فرصت تماشای این برنامه‌هارا داشته‌اید و شاهد بهتر شدن پوشش رویدادهای تاجیکستان از آغاز کار شبکه تا کنون شده‌اید.

با بهترین آرزوها

بهروز آفاق
رییس بخش آسیا و اقیانوسیه
بخش جهانی بی‌بی‌سی

Чаҳоршанбе, 23 баҳмани 1387

Матни зерро аз торнигори Як Дарвеш меоварам ва бисёр сипосгузорам.

Ин нома бори дигар собит кард, ки яке аз мушколоти асосии забонию фарҳангии эрониёни Фароруд (тоҷикон) дабираи таҳримии сирилик аст, ки ҳам дараҷаи забондониамонро фарсуда ва ҳам моро аз ҳамқавмонамон ҷудо карда аст.

Беҳрӯзи Офоқ, раиси бахши Осиё ва Уқёнусияи бахши ҷаҳонии Бӣ-Бӣ-Сӣ, дар ин рӯзҳо дар посух ба номаҳои бешумори равшанфикрони тоҷик, ки аз наҳваи пӯшиши рӯйдодҳои Тоҷикистон тавассути шабакаи тозатаъсиси телевизюни Бӣ-Бӣ-Сии порсӣ гилоя кардаанд, посухи хамсонеро ба забони инглисӣ мефиристад, ки тарҷумаи порсии онро дар зер меоварем:

Бисёр сипосгузорам, ки нигарониҳои худ дар бораи пӯшиши рӯйдодҳои Тоҷикистон тавассути бахши порсии Бӣ-Бӣ-Сиро бо мо дар миён гузошаед. Мо аз бозхӯрд (feedback) истиқбол мекунем ва бо такя бар он ба барномаҳои худ беҳбуд мебахшем. Мо шуморе номаҳои ҳамгун дарёфт кардем, ки айни номаи шумост ва ба эҳтимоли зиёд, ҳамоҳанг шудаанд. Ман ба ҳамаи фиристандаҳои ин нома ҳамин посухи зерро хоҳам фиристод.

Мо нигарониҳои шумо дар бораи телевизюни порсиро дар хайъати мудира баррасӣ кардем ва дар ҳоли анҷоми бархе тағйирот ҳастем. Замони шаҳри Душанбе дар ҷадвали эъломи пахши барномаҳо афзуда шуд. Бо ин тасаввур, ки бештари бинандагон дар Тоҷикистон хатти порсиро намехонанд, мо дар оғоз аз ин кор сарфи назар карда будем. Вале мо мутаваҷҷеҳи аҳамияти намодини афзудани замони Душанбе ба ҷадвал ҳастем ва ин эродро ислоҳ кардаем. Мо ҳамчунин қасд дорем шумори бештаре аз шаҳрҳои Тоҷикистонро шомили ҷадвали обу ҳаво кунем.

Муҳимтар аз он, мушкили фаннии ирсоли филм аз Тоҷикистон, ки дар оғоз вуҷуд дошт, бартараф шудааст. Умедворам то кунун мутаваҷҷеҳи ҷараёни собити гузоришҳои асили мо аз Хабарнигорамон дар Душанбе шуда бошед. Мо ҳамчунин хабарҳои муҳимми Тоҷикистонро пахш кардаем ва дар бораи онхо бо коршиносон дар студиюҳои ланданиамон гуфтугӯҳо кардаем. Ман ба шумо итминон медиҳам, ки мо дар баробари бинандагони тоҷикамон ва пӯшиши рӯйдодҳои Тоҷикистон бисёр мутаъаҳҳид ҳастем. Умедворам шумо бозтоби ин мавзӯъро дар барномаҳои хабарӣ ва дигар барномаҳои телевизюни порсӣ бибинед.

Дар мавриди тазаккури шумо дар бораи барномаҳои родюии тоҷикӣ, бояд бигӯям, ки ба далели мухолифати мақомоти Тоҷикистон бо пахши барномаҳои мо аз тариқи ду фиристандаи мавҷи FM-и мо дар Душанбе ва Хуҷанд ва коҳиши шадиди шумори шунавандагони мо дар Тоҷикистон, маҷбур шудем соли гузашта барномаи вижаи тоҷикиро бибандем. Бо вуҷуди ин, мо тайфи васеъе аз барномаҳои родюии порсии худро ҳифз кардаем, ки барномаи мусиқии тоҷикӣ низ шомили онҳост ва шунавандагони мо метавонанд рӯи мавҷҳои кӯтоҳу миёна онро бишунаванд.

Шумо аз сафҳаи тоҷикии торнамои порсии Бӣ-Бӣ-Сӣ низ ёдовар шудаед. Тасмим дар бораи лағви сафҳаи омехтаи порсӣ/сириллик ба он далел гирифта шуд, ки он сафҳа корбаронро гич мекард ва таклифи равшане надошт. Аз ин рӯ тасмим гирифтем сафҳаи ҷудогонаи вижаеро ба хатти сириллик дошта бошем, ки мухтасси корбарони тоҷик аст ва рӯйдодҳои муҳимми тоҷикиро ба хатти порсӣ ҳам барои корбарони эронӣ ва афғонамон дар сафҳаи нахусти торнамо мунташир мекунем. Вале нигаронии шумо дар бораи ҷойгоҳи поини сафҳаи сирилликро мадди назар дорем ва талош мекунем роҳи барҷастатар кардани сафҳаи сирилликро биёбем.

Ман мехоҳам бори дигар аз шумо ташаккур кунам, ки нигарониҳои худро бо мо дар миён гузоштед ва аз ҳавохоҳии боҳароратон аз телевизюни порсӣ сипосгузорам. Мо аз оғози кори шабакаи порсизабони телевизюнамон ба шиддат хурсанд ҳастем ва бовар дорем, ки он дар паҳнаи расонаии ҷаҳони порсизабон ҷойгоҳи таъйинкунандае хоҳад дошт. Ин расона аз манобеъи байнулмилали азими Бӣ-Бӣ-Сӣ кор хоҳад гирифт, то барои мухотабони порсигӯяш дар саросари ҷаҳон, аз ҷумла дар Тоҷикистон барнома бисозад. Умедворам шумо фурсати тамошои ин барномаҳоро доштаед ва шоҳиди беҳтар шудани пушиши рӯйдодҳои Тоҷикистон аз оғози кори шабака то кунун шудаед.

Бо беҳтарин орзуҳо

Беҳрӯзи Офоқ

Раиси бахши Осиё ва Уқёнусия

Бахши ҷаҳонии Бӣ-Бӣ-Сӣ

تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی و فرارود/Телевизюни Форсии БӣБӣСӣ ва Фароруд

2009-02-03T22:58:00.002-05:00

سه شنبه، ١٥ بهمن ١٣٨٧

نخست می‌خواستم از دوستان عزیز پوزش بخواهم که بیشتر از یک ماه هیچ مطلب تازه‌ای ننوشته‌ام.

در هفته‌های گذشته بسیاری تارنگارهای فرارود از تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی به خاطر نبودن نام و نشان تاجیکستان در آن خیلی انتقاد نمودند. خیلی از این دوستان سپاسگذارم. حضور فرارود باید در هر محفلی که برای پارسی‌گویان راهندازی شده، استوار باشد. بی‌بی‌سی کمی اوضاع‌را امروزها روی تلویزیون تغییر داده و امروز وقت دوشنبه برابر شهرهای کابل و تهران گذاشته شده. پخش خبر هم از تاجیکستان در روزهای آخر آغز شده. ولی ما نباید با این آسوده باشیم. خبرها از فرارود تا به حال خیلی کمند و بسیار کمرنگ. گذشته از این، میان برنامه‌های تلویزیون سرخط اخبار از ایران، افغانستان و جهان نمایش می‌شود، ولی از فرارود هیچ خبری نیست. انگیزه چیست؟!

همه‌ی این بر می‌گردد به تارنمای بی‌بی‌سی فارسی. "تاجیکستان"را به حاشیه‌ی این تارنما تنگ نمودند. اخبار تاجیکستان‌را تنها با دبیره‌ی تحمیلی (سیریلیک) گذاشته‌اند و دبیره‌ی فارسی‌را از بین برده‌اند. اگر در بخش "تاجیکستانِ" تارنمای پیشین امکانیت داشتند از دو دبیره استفاده نمایند، پس چرا امروز که یک تارنمای پیشرفته‌ای دارند، نمی‌توانند این کاررا بکنند؛ حتماً که این امروز باز هم آسان‌تر است. افسوس که افسوس... چون امروز بخش تاجیکستان در حاشیه است و تنها به خط تحمیلیست، سرخط اخبار تاجیکستان پخش نمی‌گردد. چون به نظر می‌رسد که سرخط اخبار به طور خودکار مستقیماً از تارنما روی امواج تلویزیونی می‌آید.

انگیزه‌ی این اقدام بی‌بی‌سی تا به حال روشن نیست، که چرا اخبار تاجیکستان تنها به دبیره‌ی تحمیلیست. به هر حال، خود ما، فرارودی‌ها نیز در این گناه داریم. وقتی برخی از "نخبگانمان" سر و صدا می‌کنند که زبان ما "تاجیکیست" و دبیره‌ی ما سیریلیک است، باید منتظر چنین اقدامی از طرف نیروهای بیگانه بود. نباید فراموش کرد که بی‌بی‌سی (BBC – British Broadcasting Corporation) یک نهاد خارجی است که مال دولت بریتانیاست. آن‌ها پی کارهایی نیستند که حتماً بر سود ما باشد. بلکه دوست دارند به پیکری، که پاره – پاره شده، باز هم یک ضربه‌ی سختی بزنند.

ما باید به اصل مسأله بر گردیم. آن هم هست بر گردانیدن دبیره‌ی پارسی به بخش "تاجیکستان" بی‌بی‌سی فارسی، که البته منجر به دوباره داخل نمودن بخش "تاجیکستان" به صفحه‌ی اصلی تارنمای بی‌بی‌سی پارسی خواهد شد. از همه‌ی وطنخواهان خواهشمندم که با بی‌بی‌سی فارسی تماس بگیرند و تقاضا نمایند که بی درنگ دبیره‌ی پارسی‌را به بخش "تاجیکستان" بر گردانند.

Сешанбе, 15 Баҳмани 1387

Нахуст мехостам аз дӯстони азиз пӯзиш бихоҳам, ки бештар аз як моҳ ҳеч матлаби тозае нанавиштаам.

Дар ҳафтаҳои гузашта бисёре торнигорҳои Фароруд аз Телевизюни Форсии БӣБӣСӣ ба хотири набудани ному нишони Тоҷикистон дар он хеле интиқод намуданд. Хеле аз ин дӯстон сипосгузорам. Ҳузури Фароруд бояд дар ҳар маҳфиле, ки барои порсигӯён роҳандозӣ шуда, устувор бошад. БӣБӣСӣ каме авзоъро имрӯзҳо рӯйи телевизюн тағйир дода ва имрӯз вақти Душанбе баробари шаҳрҳои Кобулу Теҳрон гузошта шуда. Пахши хабар ҳам аз Тоҷикистон дар рӯзҳои охир оғоз шуда. Вале мо набояд бо ин осуда бошем. Хабарҳо аз Фароруд то ба ҳол хеле каманд ва бисёр камранг. Гузашта аз ин, миёни барномаҳои телевизюн сархатти ахбор аз Эрон, Афғонистон ва ҷаҳон намоиш мешавад, вале аз Фароруд ҳеч хабаре нест. Ангеза чист?

Ҳамаи бар мегардад ба торнамои БӣБӣСӣ Форсӣ. “Тоҷикистон”-ро ба ҳошияи ин торнамо танг намуданд. Ахбори Тоҷикистонро танҳо ба дабираи таҳмилӣ (сирилик) гузоштаанд ва дабираи форсиро аз байн бурдаанд. Агар дар бахши “Тоҷикистон”-и торнамои пешин имконият доштанд аз ду дабира истифода намоянд, пас чаро имрӯз ки як торнамои пешрафтае доранд, наметавонанд ин корро бикунанд; ҳатман ки ин имрӯз боз ҳам осонтар аст. Афсӯс ки афсӯс... чун имрӯз бахши “Тоҷикистон” дар ҳошия аст ва танҳо ба хатти таҳмилист, сархатти ахбори Тоҷикистон рӯйи телевизюн пахш намегардад. Чун ба назар мерасад, ки сархатти ахбор ба таври худкор мустақиман аз торнамо рӯйи амвоҷи телевизюн меояд.

Ангизаи ин иқдоми БӣБӣСӣ то ба ҳол рӯшан нест, ки чаро ахбори Тоҷикистон танҳо ба дабираи таҳмилист. Ба ҳар ҳол, худи мо, Фарорудиҳо низ дар ин гуноҳ дорем. Вақте бархе аз “нухбагонамон” сару садо мекунанд, ки забони мо “тоҷикист” ва дабираи мо сирилик аст, бояд мунтазири чунин иқдоме аз тарафи нерӯҳои бегона буд. Набояд фаромӯш кард, ки БӣБӣСӣ (BBC – British Broadcasting Corporation) як ниҳоди хориҷӣ аст, ки моли давлати Беритониёст. Онҳо пайи корҳое нестанд, ки ҳатман бар суди мо бошад. Балки дӯст доранд ба пайкаре, ки пора – пора шуда, боз ҳам як зарбаи сахтӣ бизананд.
Мо бояд ба асли масъала бар гардем. Он ҳам ҳаст бар гардонидани дабираи порсӣ ба бахши “Тоҷикистон”-и БӣБӣСӣ Форсӣ, ки албатта мунҷар ба дубора дохил намудани бахши “Тоҷиқстон” ба сафҳаи аслии торнамои БӣБӣСӣ Порсӣ хоҳад шуд. Аз ҳамаи ватанхоҳон хоҳишмандам, ки бо БӣБӣСӣ Форсӣ тамос бигиранд ва тақозо намоянд, ки бе диранг дабираи порсиро ба бахши “Тоҷикстон” бар гардонанд.

شب یلداخجسته باد!/Шаби Ялдо хуҷаста бод!

2008-12-20T21:26:00.003-05:00

شنبه، ٣٠ آذر ١٣٨٧

شب یلدای یکایک هموطنان عزیز و ارجمند خجسته باد.

گذشتگان ما معتقد بودند که شب ٣٠ آذر به ١ دی، که درازترین شب سال است، زادروز مهر بود. همچنین، این شب نبرد شدید میان تاریکی و روشنیست، میان خوبی و بدیست. از١ دی روزها دوباره رو به درازی می‌نهند و تابش آفتاب بیشتر می‌شود.

به امید آن که این روزهای تار ملت و میهنمان "شب یلدا" باشد و آینده نیکی منتظرمان باشد. به امید خدا، ملت شرفمند ما نیز از این شب یلدا بیرون براید و نیروهای اهریمنی همه نابود شوند.

بر آن همه دردم امید درمان است

که آخری بود آخر شبان یلدا را

سعدی

پیروز باشید!!!

Шанбе, 30 озари 1387

Шаби Ялдои якояки ҳамватанони азизу арҷманд хуҷаста бод.

Гузаштагони мо мӯътақид буданд, ки шаби 30 озар ба 1 дай, ки дарозтарин шаби сол аст, зодрӯзи меҳр буд. Ҳамчунин, ин шаби набарди шадид миёни торикию рӯшанист, миёни хубию бадист. Аз 1 дай рӯзҳо дубора рӯ ба дарозӣ мениҳанд ва тобиши офтоб бештар мешавад.

Ба умеди он, ки ин рӯзҳои тори миллату меҳанамон “Шаби Ялдо” бошад ва ояндаи неке мунтазирамон бошад. Ба умеди худо, миллати шарафманди мо низ аз ин Шаби Ялдо берун барояд ва нерӯҳои Аҳриманӣ ҳама нобуд шаванд.

Бар он ҳама дардам умеди дармон аст,
Ки охаре бувад охар Шаби Ялдоро.

Саъдӣ

Пирӯз бошед!!!

به پیشواز جوان سربریده!!!/Ба пешвози ҷавони сарбурида!!!

2008-12-14T16:15:00.002-05:00

یکشنبه، ٢٤ آذر ١٣٨٧

دیروز، پس از دوره امتحانات دوباره به اینترنت نزدیک شدم و با خبر شومی در باره جوان سربریده تاجیک‌را خواندم. این خبر مرا واقعاً شگیفتنگیز و پریشان کرد. از رستم گرامی برای رسیدگی و تلاش‌هایشان ممنونم. دست شما درد نکند!

خدمت دوستان گرامی عرض می‌نمایم که فاشیست‌های روس سر یک تاجیکی که در مسکو کار می‌کرده، از تن جدا نموده‌اند. تابوت این خدابیامرز روز پنجشنبه، ٢٨ آذر ١٣٨٧ (١٨ دسامبر ٢٠٠٨) از فرودگاه مسکو به فرودگاه دوشنبه می‌رسد. از تمامی وطنخواخان و ملتدوستانی که می‌توانند در دوشنبه باشند، به پیشواز این جوانمرگ مظلوم برسند. ملت ما باید یکپارچگی‌را به جهانیان نشان دهد. تا کی مثل غلام رفتار می‌نمییم؟ ملتی که از خود دفاع نمی‌کند تا کجا می‌رسد؟ یک غروری از خود نشان دهید، شما هم ملتید آخر!!!
٢٨ آذر ١٣٨٧ (١٨ دسامبر ٢٠٠٨): فرودگاه دوشنبه. مسیر مسکو – دوشنبه

Якшанбе, 24 озари 1387

Дирӯз, пас аз давраи имтиҳонот дубора ба интернет наздик шудам ва бо хабари шуме дар бораи ҷавони сарбуридаи тоҷикро хондам. Ин хабар маро воқеъан шигифтангезу парешон кард. Аз Рустами гиромӣ барои расидагӣ ва талошҳояшон мамнунам. Дасти шумо дард накунад!

Хидмати дӯстони гиромӣ арз намоям, ки фошиситони рус сари як тоҷике ки дар Маскав кор мекарда, аз тан ҷудо намудаанд. Тобути ин худобиёмурз рӯзи панҷшанбе, 28 озари 1387 (18 десомбр (декабр)-и 2008) аз фурудгоҳи Маскав ба фурудгоҳи Душанбе мерасад. Аз тамомии ватанхоҳону миллатдӯстоне, ки метавонанд дар Душанбе бошанд, ба пешвози ин ҷавонмарги мазлум бирасанд. Миллати мо бояд якпорчагиро ба ҷаҳониён нишон диҳад. То кай мисли ғуломон рафтор менамоем? Миллате, ки аз худ дифоъ намекунад то куҷо мерасад? Як ғуруре, аз худ нишон бидиҳед, шумо ҳам миллатед охир!!!
28 озари 1387 (18 десомбри 2008): фурудгоҳи Душанбе. Масири Маскав - Душанбе

برچیدن پیکره‌های کمونیسم/Барчидани пайкараҳои Кумунисм

2008-11-28T22:57:00.003-05:00

آدینه، ٨ آذر ١٣٨٧

طبق اطلاع بخش فارسی بی‌بی‌سی، اخیراً شهراداری دوشنبه نیمپیکره‌های دو چهره سرشناس کمونیست‌را براداشته اند. این دو نفر، یکی چِسلَو پوتوسکیی (Чеслав Путовский/Cheslav Putovskiy) و دیگری فِلیکس دزِرژینسکیی (Феликс Дзержинский/Felix Dzerzhinskiy)، از قاتلان اصلی آزادی‌خواهان و آزاد‌پرستان فرارود و دیگر سرزمین‌های شوروی بودند. فلیکس دزرژینسکیی مؤسس سازمان مخفی شوروی بود. وی همچن پدر "ترور سرخ" در سرتاسر شوروی پیشین و بیرون از آن شهرت پیدا کرده. چسلو پتوسکیی، رئیس سازمان مخفی شوروی در قلمرو تاجیکستان بود و سال ١٣٠٤ (١٩٢٥ میلادی) در یکی از زودوخوردهایی با گروه‌های ضد امپریولیست فرارود، کشته شد. نیمپیکره آقای دزرژینسکیی در روبروی ساختمان کمیته دولتی امنیت ملی جمهوری تاجیکستان قرار داشت و نیمپیکره آقای پوتوسکیی در خیابان اسماعیل سامانی، که پیش از این نام خودش‌را داشت، واقع گردیده بود.

شادی شبدالف، رییس حزب کمونیست تاجیکستان، از این اقدام به تدریج خشمگین شده و از جمله گفته که "به شرافت دوران شوروی بود، که تاجیکستان به عنوان یک کشور مستقل در جهان شناخته شد. زیرا در سال ١٩٢٩ [١٣٠٨ خورشیدی] مقامات وقت شوروی به تاجیکان امکان دادند، که کشور کشور مستقل خودرا بنیاد کنند." البته نظر ایشان‌را من درک می‌کنم، چون شخساً چندین بار چنین بحث‌هایی داشته‌ام. ولی آن سال‌ها سیاست شوروی بود ساختن جماهر "ملی" و تنها به تاجیکستان چنین شرافت داده نشد. بلکه سرزمین‌های تاجیکستان امروز زیر تسرف رژیم اشغالگرای ازبکستان است. گذشته از این، این دو نفر هیچ کاری برای فرهنگ و ادب یا آموزش و پرورش تاجیکستان انجام نداده‌اند.

جالب این جاست که طبق اطلاع "ریا نوستی" روسیه (РИА Новости/RIA Novosti)، این دو نیمپیکره‌را به جنوب شهر، به محل آموزشگاه عالی کمیته دولتی امنیت ملی تاجیکستان منتقل نموده اند. در حالی که گرفتن این دو نیمپیکره از مرکز شهر اقدام خوبیست، اما گذاشتن این دو در صحن آموزشگاه پاسداران امنیت ملت کاری نه چندان درست است. چون این دو خون ملت مارا به زمین ریخته و از استسمارکنندگان اجنبی بودند. مگر این دو نمونه خوبند برای پاسداران آراماش و آسایش ملت و برای پاسداران استقلال و آزادی ملت؟

اقدام دیگری که شهرداری باید به زودی انجام دهد، برانداختن نیمپیکره میرننکو (Мироненко/Mironenko) است، که در زمان اشغال شوروی افغانستان، بی شک در آن جا خون چندین تاجیک‌را ریخته. متأسفانه اورا امروز هم برخی قهرمان می‌دانند. من حتمناً به نگه داشتن ترایخ باوری دارم و فکر می‌کنم باید همه این پیکره و نیمپیکره‌هارا در یک جا گذاشت. مثال در شهر پراگ جمهوری چک، که سالیان در پشت "پرده آهنین" به سر می‌برد، امروز همه مجسمات دوران کمونیسم‌را در یک باغی گذاشته‌اند. این است نگه داشتن پاره‌های تاریخ ولی نگذاشتن که چنین صفحات تاریخ برافراشته شود.

Одина, 8 озари 1387

Тибқи иттилоъи Бахши Форсии БӣБӣСӣ, ахиран шаҳрдории Душанбе нимпайкараҳои ду чеҳраи саршиноси Кумунистро бардоштаанд. Ин ду нафар, яке Чеслав Путувский (Чеслав Путовский) ва дигарӣ Феликс Дезержинский (Феликс Дзержинский/Felix Dzerzhinskiy), аз қотилони аслии озодихоҳону озодпарастони Фароруд ва дигар сарзаминҳои Фароруд буданд. Феликс Дезержинский муъассиси созмони махфии шӯравӣ буд. Вай ҳамчун падари “террури сурх” дар сартосари Шӯравии пешин ва берун аз шӯҳрат пайдо карда. Чеслав Путувский раиси созмони махфии шӯравӣ дар қаламрави Тоҷикистон буд ва соли 1304 (1925 мелодӣ) дар яке аз задухӯрдҳое бо гурӯҳҳои зидди имперюлисти Фароруд кушта шуд. Нимпайкараи Оқои Дезержинский дар рӯбарӯйи сохтмони Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дошт ва нимпайкараи Оқои Путувский дар хиёбони Исмоили Сомонӣ, ки пеш аз ин номи худашро дошт, воқеъ гардида буд.

Шодӣ Шабдолуф, раиси Ҳизби Кумунисти Тоҷикистон, аз ин иқдом ба тадриҷ хашмгин шуда ва аз ҷумла гуфта, ки “Ба шарофати даврони Шуравӣ буд, ки Тоҷикистон имрӯз ба унвони як кишвари мустақил дар ҷаҳон шинохта шуд. Зеро дар соли 1929 [1308 хуршедӣ] мақомоти вақти Шуравӣ ба тоҷикон имкон доданд, ки кишвари мустақили худро бунёд кунанд.” Албатта назари эшонро ман дарк мекунам, чун шахсан чандин бор чунин баҳсҳое доштаам. Вале он солҳо сиёсати Шӯравӣ буд сохтани ҷамоҳири “миллӣ” ва танҳо ба Тоҷикистон чунин шарофат дода нашуд. Балки сарзаминҳои Тоҷикистони имрӯз зери тасарруфи Режими Ишғолгарои Ӯзбакистон аст. Гузашта аз ин, ин ду нафар ҳеч коре барои фарҳангу адаби ё омӯзишу парвариши Тоҷикистон анҷом надодаанд.

Ҷолиб ин ҷост, ки тибқи иттилоъи “РИО Нувустӣ” (РИА Новости/RIA Novosti), ин ду нимпайкараро ба ҷануби шаҳр, ба маҳалли Омӯзишгоҳи олии Кумитаи амнияти миллии Тоҷикистон мунтақил намудаанд. Дар ҳоле, ки гирифтани ин ду нимпайкара аз маркази шаҳр иқдоми хубест, аммо гузоштани ин ду дар саҳни омӯзишгоҳи посдорони амнияти миллат кори на чандон дуруст аст. Чун ин ду хуни миллати моро ба замин рехтанд ва аз истисморкунандагони аҷнабӣ буданд. Магар ин ду намунаи хубанд барои посдорони оромишу осоиши миллат ва барои посдорони истиқлолу озодии миллат?
Иқдоми дигаре, ки шаҳрдорӣ бояд ба зуддӣ анҷом диҳад, барандохтани нимпайкараи Мируненку (Мироненко/Mironenko) аст, ки дар замони ишғоли шӯравии Афғонистон, бе шак дар он ҷо хуни чандин тоҷикро рехта. Мутаасифона, ӯро имрӯз ҳам бархе қаҳрамон медонанд. Ман ҳатман ба нигаҳ доштани торих боварӣ дорам ва фикр мекунам бояд ҳамаи ин пайкараву нимпайкараҳоро дар як ҷо гузошт. Мисол дар шаҳри Пероги Ҷумҳурии Чек, ки солиён дар пушти “пардаи оҳанин” ба сар мебурд, имрӯз ҳамаи муҷассамоти давари кумунисмро дар як боғе гузоштаанд. Ин аст, нигаҳ доштани пораҳои торих, вале нагузоштан ки чунин сафаҳоти торихи барафрошта шавад.

درود بر شما/Дуруд бар шумо

2008-11-27T02:53:00.002-05:00

درود بی‌کران بر خواننداگان گرانمایه!

چونانی که می‌بینید، جام جم امروز جامه تازه‌ای به بر نمود. امید است که از دیدن طرح نو این تارنگار گیچ نشده باشید.

اقدام این جانب با نظرداشت آن بود که خواندن متن در طرح قبلی برای خوانندگان عزیز و گرامی‌قدر کمی مشکل بود. آرزومندم که طرح جدید این تارنگار مورد علاقه خوانندگان نازنین شده باشد.

ضمناً، روزهای آخر از رایانه کمی دور بودم، چون بیشتر از هر وقت سرگرم دانشگاه هستم. به امید یزدان پاک، چند هفته‌ای پس مطلب تازه‌ای را خدمت یکایک شما، دوستان ارجمند، عرض می‌نمیم.

در پناه خدای تعالی باشید!

Дуруди бекарон бар хонандагони гаронмоя!

Чуноне ки мебинед, Ҷоми Ҷам имрӯз ҷомаи тозае ба бар намуд. Умед аст, ки аз дидани тарҳи нави ин торнигор гич нашуда бошед.

Иқдоми ин ҷониб бо назардошти он буд, ки хондани матн дар тарҳ қаблӣ барои хонандгони азизу гиромӣ каме мушкил буд. Орзумандам ки тарҳи ҷадиди ин торнигор мавриди алоқаи хонандгони нозанин шуда бошад.

Зимнан, рӯзҳои охир аз роёна каме дур будам, чун бештар аз ҳар вақт саргарми донишгоҳ ҳастам. Ба умеди яздони пок, чанд ҳафтае пас матлаби тозаеро хидмати якояки шумо, дӯстони арҷманд, арз менамоям.
Дар паноҳи худои таъоло бошед!

رستاخیز پارسی‌گویان افغانستان/Растохези порсигӯёни Афғонистон

2008-10-29T23:15:00.000-04:00

طبق اطلاع خبرگزاری جاودان، اخیراً لوحه جدید دانشگاه بلخ رسماً افتتاح شده. لوحه جدید پارسی آن واژه "دانشگاه"را به کار برده. خاطررسان می شویم که ٣ مهرماه (٢٤ سپتامبر) در دانشگاه بلخ زدوخورد شدیدی بین پلیس و دانشجویان پارسی‌گو سر زد که در آن تعادادی از دانشجویان زخمی و چندی کشته شدند. زدوخورد بر سر واژه "دانشگاه" بود. دانشجویان این دانشگاه لوحه فارسیی‌را، که دولت گذاشته و روی آن "پوهنتون بلخ" ("پوهنتون" واژه پشتو برای "دانشگاه" است) نوشته،‌ به زمین فگندند و به جای آن لوحه جدیدی‌را گذاشتند که روی آن "دانشگاه بلخ" نوشته بود.

چندین ماهی پیش وزیر اطلاعات و فرهنگ (یا به قول خود " اطلاعات و کلتور") این دولت یکی از خبرنگاران تلویزیون افغانستان‌را که با زبان فارسی گزارش می‌داد، به خاطر کاربرد از واژگان "دانشگاه" و "دانشجویان" به جای "پوهنتون" و "محصیلین"، از کار راند. به قول حکومت افغانستان واژگانی مثل "دانشگاه، دانشجویان، فرهنگ" و چندی دیگر، واژگان "بیگانه" و "غیر اسلامی". به گفته آنان این کلمات فارسی هستند، در حالی که زبان دولتی افغانستان "دری" است.

معاون استاندار بالخ در ضمن سخنرانی در این گردهمایی از جمله گفته است:
"به منظور تحكيم وحدت ملی و با استفاده از مفاد قانون اساسی كه اجازه می دهد تمامی آثار مكتوب و عناوين ادارات دولتی در كشور به دو زبان فارسی و يا پشتو تنظيم گردد لوحه دانشگاه ولايت بلخ نيز به دو زبان فارسی و پشتو و يك زبان بين المللی (انگليسی) طراحی و برسردرب ورودی دانشگاه بلخ نصب گرديد."

این یک پیروزی پارسی‌گویان افغانستان است، که از زبان و فرهنگ خود دفاع می‌کنند. در روزهای آخر شاهد بیداری بیشتر فارسی‌گویان افغانستان شده‌ایم. دیروز یک مطلب بسیار نغزی‌را در تارنگار روزنامه پیمان (چاپ کابل) خواندم، که "تا زبان پارسی زنده است؛ من هم زنده‌ام" نام درد. در این مطلب آقای امینی، نویسنده این مطلب، اظهار می‌نماید که زبانی که در ایران و افغانستان و تاجیکستان امروزی رائج است، زبان فارسیست. او همچنین می‌نویسد که تنها راه نجات و گسترش زبان پارسی همبستگی پارسی‌ربانان است. به گفته ایشان، امروز وضع بهترین برای زبان پارسی در ایران امروزیست که فرهنگستان زبان و ادب آن برای دفاع از و گسترش زبان پارسی کارهای بسیار مهمی‌را انجام می‌دهد. این در حالیست که زبان پارسی در تاجیکستان تا به حال به دبیره سیریلیک نوشته می‌شود و در افغانستان حکمتداران این کشور هجوم همه‌جانبه‌را به این زبان آغاز نموده‌اند. پیشنهاد آقای امینی این است که حوضه فعالیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی به هر سه کشور پارسی‌زبان پهن شود.
به پارسی‌گویان افغانستان امروزی آفرین می‌گویم. به امید بیداری همه ایرانیان گیتی.

Тибқи иттилоъи хабаргузории Ҷовидон, ахиран лавҳаи ҷадиди Донишгоҳи Балх расман ифтитоҳ шуда. Лавҳаи ҷадиди порсӣ вожаи “донишгоҳ”-ро ба кор бурда. Хотиррасон мешавем, ки 3 меҳрмоҳ (24 септомбр (сентябр)) дар Донишгоҳи Балх задухӯрди шадиде байни пулис ва донишҷӯёни порсигӯ сар зад, ки дар он теъдоде аз донишҷӯён захмӣ ва чанде кушта шуданд. Задухӯрд бар сари вожаи “донишгоҳ” буд. Донишҷӯёни ин донишгоҳ лавҳаи форсиро, ки давлат гузошта ва рӯйи он “Пуҳантуни Балх” (“пуҳантун” вожаи пашту барои “донишгоҳ” аст) навишта, ба замин фиганданд ва ба ҷойи он лавҳаи ҷадидеро гузоштанд, ки рӯйи он “Донишгоҳи Балх” навишта буд.

Чандин моҳе пеш Вазири Иттилоот ва Фарҳанг (ё ба қавли худ “Иттилоот ва Култур”)-и ин давлат яке аз хабарнигорони телевизюни Афғонистонро, ки бо забони форсӣ гузориш медод, ба хотири корбурд аз вожагони “донишгоҳ” ва “донишҷӯён” ба ҷойи “пуҳантун” ва “муҳассилин,” аз кор ронд. Ба қавли ҳукумати Афғонистон, вожагоне мисли “донишгоҳ, донишҷӯён, фарҳанг” ва чанде дигар, вожагони “бегона” ва “ғайри Исломӣ” мебошанд. Ба гуфтаи онон ин калимот форсӣ ҳастанд, дар ҳоле ки забони давлатии Афғонистон “дарӣ” аст.

Муъовини устондори Балх дар зимни суханронӣ дар ин гирдиҳамойӣ аз ҷумла гуфта аст:
“Ба манзури таҳкими ваҳдати миллӣ ва бо истифода аз мафоди Қонуни Асосӣ, ки иҷоза медиҳад тамоме осор мактуб ва ановини идороти давлатӣ дар кишвар ба ду забони форсӣ ва пашту танзим гардад, лавҳаи Донишгоҳи Вилояти Балх низ ба ду забони форсӣ ва пашту ва як забони байнулмиллалӣ (инглисӣ) тарроҳӣ ва бар сардарби вурудии Донишгоҳи Балх насб гардид.”

Ин як пирӯзии порсигӯёни Афғонистон аст, ки аз забон ва фарҳанги худ дифоъ мекунанд. Дар рӯзҳои охир шоҳиди бедории бештари форсигӯёни Афғонистон шудаем. Дирӯз як матлаби бисёр нағзеро дар торнигори рӯзномаи Паймон (чоп Кобул) хондам, ки “То забони порсӣ зинда аст; ман ҳам зиндаам” ном дорад. Дар ин матлаб оқои Аминӣ, нависандаи ин матлаб, изҳор менамояд ки забоне ки дар Эрону Афғонистону Тоҷикистони имрӯзӣ роиҷ аст, забони форсист. Ӯ ҳамчунин менависад, ки танҳо роҳи наҷот ва густариши забони порсӣ, ҳамбастагии порсизабонон аст. Ба гуфтаи эшон, имрӯз вазъи беҳтарин барои забони порсӣ дар Эрони имрӯзист, ки Фарҳангистони Забон ва Адаби он барои дифоъ ва густариши забони порсӣ корҳои бисёр муҳиммеро анҷом медиҳад. Ин дар ҳолест, ки забони форсӣ дар Тоҷикистон то ба ҳол ба дабираи сирилик навишта мешавад ва дар Афғонистон ҳукуматдорони ин кишвар ҳуҷуми ҳамаҷонибаро ба ин забон оғоз намудаанд. Пешниҳоди оқои Аминӣ ин аст, ки ҳавзаи фаъолияти Фарҳангистони Забон ва Адаби Форсӣ ба ҳар се кишвари порсизабон паҳн шавад.
Ба порсигӯёни Афғонистони имрӯзӣ офарин мегӯям. Ба умеди бедории ҳамаи эрониёни гетӣ.

شعری از لایق شیرعلی/Шеъре аз Лоиқи Шералӣ

2008-10-27T22:26:00.000-04:00

یکی از دوستان بسیار خوب من، علی نظری، دیروز توجه مرا به یک چکامه‌ای رساند که خیلی خوشم آمد. این شعر نوشته لایق شیرعلی، شاعر زنده‌یاد ایرانی، در ١٩ مردادماه سال ١٣٧١ (١٠ اوت سال ١٩٩٢ میلادی) است. متن آن‌را این جا می‌آرم:

چو از نسل فریدون‌ایم
از یک ریشه، یک خون‌ایم
چو از خون سیاووش‌ایم
جاویدان در آغوش‌ایم
درفش کاویانی با ماست
فرّ آریانی با ماست

عطای فضل یزدانی
که با جمع و پریشانی
تپد با هم
تند با هم
دل تاجیک و ایرانی
به تاجیک و به ایرانی
محبت باد ارزانی
صداقت باد
نجابت باد
شهامت باد ارزانی!
چو از یک جام جم هستیم
از یک جام جم مستیم
اگر رستم سرافرازد
ز نو پرچم برافرازد
خراسان بزرگ ما!
خراسان سترگ ما!

عطای فظل یزدانی
که با جمع و پریشانی
تپد با هم
تند با هم
دل تاجیک و ایرانی
به تاجیک و به ایرانی
محبت باد ارزانی
صداقت باد
نجابت باد
شهامت باد ارزانی!

Яке аз дӯстони бисёр хуби ман, Алии Назарӣ, дирӯз таваҷҷӯҳи маро ба як чакомае росонид, ки хеле хушам омад. Ин шеър навиштаи Лоиқи Шералӣ, шоъири зиндаёди эронӣ, дар 10 мурдодмоҳи соли 1371 (10 ут (август)-и соли 1992и мелодӣ) аст. Матни онро ин ҷо меорам:

Чу аз насли Фаредунем
Аз як реша, як хунем
Чу аз хуни Сиёвушем
Ҷовидон дар оғӯшем
Дирафши Ковёнӣ бо мост
Фарри Орёнӣ бо мост

Атои фазли яздонӣ
Ки бо ҷамъу парешонӣ
Тапад бо ҳам
Танад бо ҳам
Дили тоҷику эронӣ
Ба тоҷику ба эронӣ
Муҳаббат бод арзонӣ
Садоқат бод
Наҷобат бод
Шаҳомат бод арзонӣ!
Чу аз як Ҷоми Ҷам ҳастем
Аз як Ҷоми Ҷам мастем
Агар Рустам сарафрозад
Зи нав парчам барафрозад
Хуросони Бузурги мо!
Хуросони Сутурги мо!

Атои фазли яздонӣ
Ки бо ҷамъу парешонӣ
Тапад бо ҳам
Танад бо ҳам
Дили тоҷику эронӣ
Ба тоҷику ба эронӣ
Муҳаббат бод арзонӣ
Садоқат бод
Наҷобат бодШаҳомат бод арзонӣ!

پاره پاره مجدد زبان پارسی/Пора-пораи муҷаддади забони порсӣ

2008-10-23T21:56:00.000-04:00

امروز مثل همیشه به تارنگار بخش فارسی بی‌بی‌سی سری زدم تا پی اخبار میهن و جهان باشم. ناگهان متوجه شدم که این تارنگار طرح تازه‌ای‌را به بر کرده. البته چند روزی پیش روی تارنگار بی بی سی خوانده بودم که بخش فارسی بی‌بی‌سی به زودی با طرح جدیدی می‌آید. در طرح تازه هم مثل پیشتره بخش‌های "صفحه نخست"، "ایران"، "افغانستان"، "جهان" و دیگر‌ها جایگیر شده، اما بخش "تاجیکستان" در این تارنگار دیگر به چشم نمی‌خورد.

پس از جستوجوی طولانی، در پایین صفحه چشمم به این نوشتاری رسید: "سایت های مرتبط در بی بی سی" و زیر آن "тоҷикӣ ]تاجیکی[ پشتو عربي"را دیدم. بله، درست فهمیدید! زبان فارسی فرارودرا از فارسی جدا نمودند و در قطار زبان‌هایی که فارسی نیستند، مثل پشتو و عربی، گذاشتند.

سال ١٣٦٨ (١٩٨٩ میلادی) زبان دولتی تاجیکیستان رسماً نام "فارسی"را به دست آورد. نه چندان دیرتر، با پایین آمدن پرده آهنین و با کسب استقلال، تاجیکستان هم به بخش فارسی بی‌بی‌سی پیوست. این با کوشش و غیرت‌های چنین اشخاسی مثل مرحوم محی الدین عالیم پور، زنده‌یاد لایق شیرعلی و شادروان مذهب‌شاه محبت‌شاه بود که به قانون زبان تاجیکستان واژه "فارسی" وارد شد و نگذاشتند که "بخش تاجیکی بی‌بی‌سی" تشکل شود، بلکه تاجیکستان‌را به بخش فارسی بی‌بی‌سی پیوستند. با وجود حذف واژه "فارسی" از قانون اساسی سال ١٣٧٣ (١٩٩٤ میلادی)، تاجیکستان تا امروز از بخش فارسی بی‌بی‌سی حذف نشده بود. امروز یک روز تاریکیست برای زبان پارسی و برای هر ایرانی و هر پارسی‌گوی گیتی. زبان مارا حتی بی‌بی‌سی که تا حال پاره نکرده بود، پاره نموده. ولی این نخستین تازش بی‌بی‌سی به هویت ما نیست، که قبلاً خلبیج فارس‌را "خلیج" نام برده، تا با کشورهای عرب سازش نمیاد.

من حتماً پی مدریت بی‌بی‌سی برای دریافت پاسخ انگیزه این اقدام خواهم بود خواهم بود، ولی نمی‌دانم تا کجا پاسخ آن‌ها واقعی خواهد بود. از همه هواداران زبان پارسی و فرهنگ ایرانی تقاضا می‌کنم که با بی‌بی‌سی تماس بگیرند و اگر پاسخی پیدا کردند، خوشحال می‌شدم که این جا آن‌را ذکر نمایند.

یاد باد آن روزگاران یاد باد...

Имрӯз мисли ҳамеша ба торнигори Бахши Форсии БӣБӣСӣ саре задам, то паи ахбори меҳану ҷаҳон бошам. Ногаҳон мутаваҷҷеҳ шудам, ки ин торнигор тарҳи тозаеро ба бар карда. Албатта чанд рӯзе пеш рӯйи торнигори БӣБӣСӣ хонда будам, ки Бахши Форсии БӣБӣСӣ ба зуддӣ ба зуддӣ бо тарҳи ҷадиде меояд. Дар тарҳи тоза ҳам мисли пештара бахшҳои “Сафҳаи нахуст,” “Эрон,” “Афғонистон,” “Ҷаҳон” ва дигарҳо ҷойгир шуда, аммо бахши “Тоҷикистон” дар ин торнигор дигар ба чашм намехӯрад.

Пас аз ҷустуҷӯи тӯлонӣ, дар пойини сафҳа чашм ба ин навишторе расид: “Сойтҳои муртабит дар БӣБӣСӣ” ва зери он “тоҷикӣ پشتو [пашту] عربي[арабӣ]”-ро дидам. Бале, дуруст фаҳмидед! Забони форсии Фарорудро аз форсӣ ҷудо намуданд ва дар қатори забонҳое, ки форсӣ нестанд, мисли пашту ва арабӣ, гузоштанд.

Соли 1368 (1989 мелодӣ), забони давлатии Тоҷикистон расман номи “форсӣ”-ро ба даст овард. На чандон дертар, по пойин омадани пардаи оҳанин ва бо касби истиқлол, Тоҷикистон ҳам ба Бахши Форсии БӣБӣСӣ пайваст. Ин бо кӯшишу ғайратҳои чунин ашхосе мисли мисли марҳум Муҳиддини Олимпур, зиндаёд Лоиқи Шералӣ ва шодравон Мазҳабшоҳи Муҳаббатшоҳ буд, ки ба Қонуни забони Тоҷикистон вожаи “форсӣ” ворид шуд ва нагузоштанд, ки “Бахши Тоҷикии БӣБӣСӣ” ташкил шавад, балки Тоҷикистонро ба Бахши Форсии БӣБӣСӣ пайвастанд. Бо вуҷуди ҳазфи вожаи “форсӣ” аз Қонуни асосии соли 1373 (1994 мелодӣ), Тоҷикистон то имрӯз аз Бахши Форсии БӣБӣСӣ ҳазф нашуда буд. Имрӯз як рӯзи торикест барои забони порсӣ ва барои ҳар эронию ҳар порсигӯйи гетӣ. Забони моро ҳатто БӣБӣСӣ, ки то ба ҳол пора накарда буд, пора намуда. Вале ин нахустин тозиши БӣБӣСӣ ба ҳуввияти мо нест, ки қаблан Халиҷи Форсро “Халиҷ” ном бурда, то бо кишварҳои араб созиш намояд.

Ман ҳатман пайи мудирияти БӣБӣСӣ барои дарёфти посухи ангезаи ин иқдом хоҳам буд, вале намедонам то куҷо посухи онҳо воқеъӣ хоҳад буд. Аз ҳамаи ҳаводорони забони порсӣ ва фарҳанги эронӣ тақозо мекунам, ки бо БӣБӣСӣ тамос бигиранд ва агар посухе пайдо карданд, хушҳол мешавам, ки ин ҷо онро зикр намоянд.

Ёд бод он рӯзгорон, ёд бод...

ما کیستیم؟ تاجیک یا ایرانی؟/Мо Кистем? Тоҷик ё Эронӣ

2008-10-16T23:42:00.000-04:00

دقیقاً یک روز پس از نشر بخش آخر مطلب در باره تاجیکستان و دعوت بنده به آموختن دقیق و واقعی تاریخ خویش و دقیقاً یک ماه پس از نشر مطلبی با نام "بحران حویت رودکی" و حوشدار بنده در باره از طرف "دشمنانمان مورد استفاده قرار" گرفتن بحث تاجیک یا ایرانی بودن رودکی (http://jaamjam.blogspot.com/2008/09/blog-post_15.html)، دیروز مطلبی در تارنگار "اندیشه" بازنشر شده. مطلبی با نام "فردوسی و رودکی تاجیک نیستند! (؟؟؟)"، که نوسنده آن عبد العظیم عبد الوهاب است، در هفتنامه ای با نام "اس اس اس ار" (СССР/SSSR) نشر شده. این مقاله از مردی با نام محمود کویر انتقاد می نواید. انگار آقای کویر از ناشران کتابی "شعر جهان" که در منچستر انگلستان نشر شده، به خاطر یادآوری از فردوسی همچن شاعر تاجیک انتقاد می نماید. آقای عبد الوهاب فوراً به "دفاع از ملت تاجیک، از شعن و شرف تاجیکان" برخاسته.

این مطلب روی تارنگار "اندیشه" هم بحث زیادی را برانگیخته، که اکثراً یک بحث پوچ و توخالی بود. از داریوش رجبیان و باقر کتابدار بسیار سپاسگزارم، که در این بحث به واقعیت روی آوردند. آقای عبد الوهاب در مطلبش می نویسد، که واژه "تو" یا "توی" که در مرز ایران امروزی به معنی "در" یا "درون" رائج است، گویا از واژه انگلیسی "to" یا "in to" بر می آید. جنابشان باید خجالت بکشند که چنین سخن های بی اساسی را می گویند. در لغت نامه دهخدا از جمله آمده که "تو" "بمعنی درون هم هست که در مقابل بیرون است " و مثالی را می آرد از امیر خسرو دهلوی که می فرماید:

نخفت ایرا خسک در بسترش بود
مگس در توی پیراهن درش بود

به هر حال چندین مثالی در آن لغت نامه آورده شده، که جناب عالی خودشان می توانند آن هارا ببینند. این ماییم که این واژه را بیخی فراموش کرده ایم. اگر اشتباه نکنم با واژه "تو" در شاهنامه فردوسی هم برخورد نموده ام.

من این جا از آقای کویر هم انتقاد می نمایم، چون تاجیکان ایرانی هستند و ایرانیان تاجیک هستند. زبان ایرانیان فرارود (تاجیکان)هم پارسیست، گرچند گروهی در تاجیکستان می خواهند این حقیقت را انکار نمایند. در شاهنامه فردوسی از واژگانی استفاده شده، که امروز در میان مردم فرارود از آن ها فراوان استفاده می شوند، مثل "نغز،" "گنده،" "یله،" "گله" و...

ما زود از تاجیکان برنمرزی (ایرانیان امروزی) می رنجیم، وقتی چنین یک مطلبی را می بینیم. این در حالیست که ما زبان خودرا "تاجیکی" می دانیم، ولی فردوسی گفته "عجم زنده کردم بداین پارسی." فردوسی شاهنامه خودرا برای رستاخیز و زنده نگه داشتن ایران و ایرانی نوشته و فرموده که "چو ایران نباشد، تن من مباد،" ولی برخی افراد روی تارنگار "اندیشه" داد و فغان می زنند که "تاجیکان" دیگرند و "ایرانیان" دیگرند و ما ایرانی نیستیم. اگر شما ایرانی نیستید، فردوسی هم شمارا از خود نمی داند، پس فراموشش کنید اورا. رودکی و مولانا و حافظ و سعدی را همچنین. ما چه حقی به فردوسی و رودکی داریم، وقتی خط خودرا سیریلیک می دانیم؟ وقتی وزیر آموزش و پرورش تاجیکستان می گوید تاجیکستان از خط سیریلیک رو نخواهد گرداند؛ وقتی حکومتداران تاجیکستان نمی گزارند که زیر پیکره رودکی در دوشنبه با دبیره پارسی نوشتاری باشد، کی می توانند دعوای پیروان رودکی و فردوسی و سامانیان بودن را داشته باشند؟

یکی از اشتراک کنندگان آن تارنگار گفته که عکثر ایرانیان ترک و عربند تا ایرانی. خدمتتان عرض نمایم که همه ما، ایرانیان، با دیگران آمیخته شده ایم و ایرانیان فرارود نه کمتر از ایرانیان غرب ایران زمین. ولی آنی که مارا ایرانی می کند، فرهنگ و تمدن ماست و زبان ماست. البته ریشه این حرف ها از شستوشوی مغزی شوروی و روسی بر می آید. به ما گفتند که آذری ها ترکند و ما امروز آن هارا بیگانه می دانیم. حتی مردم جمهوری آذربایجان کنونی هم گرفتار این افکار شده اند. ولی نباید نادیده گرفت، که امروز فضای مرز ایران کنینی از هر جای ایران بزرگ بیشتر ایرانیت را دارد، شوربختانه. چه در زبان، چه در دولتداری، چه در جشن های ملی، چه در موسیقی، چه در سینما و...

ما همه رهگمزدگانی هستیم که نمی دانیم از کجا می آییم و به کجا می رویم. چرا می رنجیم وقتی چنین اقدام محمود کویررا می بینیم، ولی گاهی فکر نمی کنیم که همقومان برنمرزی ما هم حق دارند از ما، تاجیکستانیان برنجند. وقتی یک کشوری چون ایران امروزی با تمام قدرتی که دارد، با ما نه همچن برادر بزرگ، بلکه همچن همرطبه برخرد می نماید، ما برخی زمان کور نمکی هم می کنیم. ایرانی که تازه از جنگ ٨ ساله با عراق برامده بود، این قدر کمک بشردوستانه ای به تاجیکستان جنگزده نمود؛ برای بنیاد صلح در تاجیکستان میانجگری نمود. ولی برخی از دولتمندان ما همه این را نادیده می گیرند. در نزد "ایرانیان" خودرا برتر می دانیم. چرا؟ مگر فرهنگمان را ما بهتر نگه داشتیم؟ مگر زبانمان را ما بهتر نگه داشتیم؟ این همه البته از خودکهتربینی (inferiority complex/комплекс неполноценности) است. خودکهتربینی ما تنها آن زمان از بین خواهد رفت که ما بدانیم کیستیم و چیستیم، از کجا می آییم و به کجا می رویم.

مگر سخنان ابراهیم عثمانف هم پوچ نیستند که می گوید دبیره پارسی نه خط ماست، نه خط پدران ماست و نه خط بابایان ماست. گفتگوی ایشان با هفتنامه "نگاه" (چاپ دوشنبه) زیر عنوان "باید باور کنانیم که ما تاجیکیم، نه کس دیگر!" چاپ شده. در بخش ٢ این گفتگو که ٢٤ ژوئیه سال ٢٠٠٨ چاپ شده می گوید که "عجیب و فرحبخش می بود، که تمام اشعار استاد رودکی و همعصران اورا به زبان های انگلیسی و فرانسوی یا نمیسی ]جنابشان که خودرا مدافع زبان و فرهنگ تاجیک می دانند، واژه روسی "نمیسی" را مورد استفاده قرار داده اند، که پارسی آن است "آلمانی"[ در ٤- ٥ جلد نشر می کردیم و در آخرسخن می گفتیم، که ترجومه از زبان تاجیکی است. این به نظرم یک چیز نو می نماید." درست فرمودند ایشان که "عجیب" می شد و "یک چیز نو" هم خواهد نمود، اگر کسی به این اقدام احمقانه دست بزند. محمود کویر هم درست مثل آقای عثمانف بی پایه و اساس گپ می زنند و به تفریقه اندازی ایرانیان دست می زنند. عبد العظیم عبد الوهاب خود به یکی از پیروان ابراهیم عثمانف و محمود کویر تدبدل شده است.

نوشته من زیر عنوان "بحران هویت رودکی" در مطلب آقای عبد الوهاب هم میاد شده، ولی باید دوباره ذکر نمیام که وقتی من آن مطلب را این جا نوشتم هدف من هوشدار نمودن مردم از چنین اقدام بود که همگان شاهد آن شدیم. فراموش نکنیم، که ما ایرانییم، ما تاجیکیم. این جا سخنان داریوش رجبیان را مناسب می دانم، که در پاسخ به یکی از اشتراکداران تارنگار "اندیشه" از جمله گفتند:

شاید درک این حقیقت سخت باشد، که هنوز تاجیکانی هستند که به معنی دقیق واژه (نه روس شده آن) تاجیکند، یعنی ایرانی اند. چون تا زمانی که روس ها به ما نگفتند، که ما ایرانی نیستیم و زبانمان پارسی نیست، ما آن حقیقت را قبول داشتیم. حالا چه چیزی مانع می شود، که به حرف سرشت خود گوش فرا دهیم؟ می گویی ما با "ایرانی ها" همزبانیم. و همین؟ فقط زبان؟ "هم"-ها به حدی زیادند، که از تکرارشان آزرده شده ایم. همزبان، همفرهنگ، همسرنوشت، همخون، هممذهب... جای این همه "هم"هارا باید به یک واژه داد: یک. این که آیا از این یگانگی آگاه هستیم یا نه، حدیثیست دیگر، که به خودشناسی تک-تک ما بر می گردد.

به یکدیگر تاختن های ما همان محلگرایست، که امروز در تاجیکستان وجود دارد. یک محل ایران زمین، خودرا از محل دیگر برتر می داند. چه خوب فرموده است زنده یاد، لایق شیرعلی:

دیگری گیرد گریبان فلک،
ما گریبان خودی را می گریم.
دیگران بر غاسبان زورآورند،
ما فقط بر اصل خود زورآوریم...
در محل بازی مثل گردیده یم،
گرچه پیوند کیانی گوهریم...
تاجیک و ایرانی و افغان چرا؟

ما در این دنیا، که از یک مادریم!

Дақиқан як рӯз пас аз нашри бахши охари матлаб дар бораи Тоҷикистон ва даъвати банда ба омӯхтани дақиқу воқеъии торихи хеш ва дақиқан як моҳ пас аз нашри матлабе бо номи “Бӯҳрони ҳуввияти Рӯдакӣ” ва ҳушдори банда дар бораи аз тарафи “душманон мавриди истифода қарор” гирифтани баҳси тоҷик ё эронӣ будан (http://jaamjam.blogspot.com/2008/09/blog-post_15.html), дирӯз матлабе дар торнигори “Андеша” бознашр шуда. Матлабе бо номи “Фирдавсӣ ва Рӯдакӣ тоҷик нестанд!(???),” ки нависандаи он Абдулазими Абдулваҳҳоб аст, дар ҳафтаномае бо номи СССР нашр шудааст. Ин мақола аз марде бо номи Маҳмуди Кавир интиқод менамояд. Ангор оқои Кавир аз ноширони китобе “Шеъри Ҷаҳон,” ки дар Манчестери Инглистон нашр шуда, ба хотири ёдоварӣ аз Фирдавсӣ ҳамчун шоири тоҷик интиқод менамояд. Оқои Абдуваҳҳоб фавран ба “дифоъ аз миллати тоҷик, аз шаъну шарафи тоҷикон” бархоста.

Ин матлаб рӯйи торнигори “Андеша” ҳам баҳси зиёдеро барангехта, ки аксаран як баҳси пучу тухолӣ буд. Аз Дорюши Раҷабиён ва Боқири Китобдор бисёр сипосгузорам, ки дар ин баҳс ба воқеъият рӯй оварданд. Оқои Абдулваҳҳоб дар матлабаш менависад, ки вожаи “ту” ё “туи,” ки дар марзи Эрони имрӯзи ба маънии “дар” ё “дарун” роиҷ аст, гӯё аз вожаи инглисии “to” ё “in to” бармеояд. Ҷанобашон бояд хиҷолат бикашанд, ки чунин суханҳои бе асосеро мегӯянд. Дар Луғатномаи Деҳхудо аз ҷумла омада, ки “ту” “ба маънии дарун ҳам ҳаст ки ба муқобили берун аст” ва мисолеро меорад аз Амир Хусрави Деҳлавӣ, ки мефармояд:

Нахуфт эро хаск дар бистараш буд
Магас дар туи пироҳанаш буд

Ба ҳар ҳол чандин мисоле дар Луғатнома оварада шуда, ки ҷаноби олӣ худашон метавонанд онҳоро бубинанд. Ин моем, ки ин вожаро бехӣ фаромӯш кардаем. Агар иштибоҳ накунам, бо вожаи “ту” дар Шоҳномаи Фирдавсӣ ҳам бархурд намудаам.

Ман ин ҷо аз оқои Кавир ҳам интиқод менамоям, чун тоҷикон эронӣ ҳастанд ва эрониён тоҷик ҳастанд. Забони эрониёни Фароруд (тоҷикон) ҳам порсист, гарчанд гурӯҳе дар Тоҷикистон мехоҳанд ин ҳақиқатро инкор намоянд. Дар Шоҳномаи Фирдавсӣ аз вожагоне истифода шуда, ки имрӯз дар миёни мардуми Фароруд аз онҳо фаровон истифода мешаванд, мисли “нағз,” “ганда,” “яла,” “гала” ва...

Мо зуд аз тоҷикони бурунмарзӣ (эрониёни имрӯзӣ) меранҷем вақте чунин як матлаберо мебинем. Ин дар ҳолест, ки мо забони худро “тоҷикӣ” медонем, вале Фирдавсӣ гуфта “Аҷам зинда кардам бад-ин порсӣ.” Фирдавсӣ Шоҳномаи худро барои растохез ва зинда нигаҳ доштани Эрону эронӣ нивишта ва фармуда, ки “Чу Эрон набошад, тани ман мабод,” вале бархи афрод рӯйи торнигори “Андеша” доду фиғон мезананд, ки “тоҷикон” дигаранду “эрониён” дигаранд ва мо эронӣ нестем. Агар шумо эронӣ нестед, Фирдавсӣ ҳам шуморо аз худ намедонад, пас фаромӯшаш кунед ӯро. Рӯдакию Мавлоно ва Ҳофизу Саъдиро ҳамчунин. Мо чӣ ҳаққе ба Фирдавсию Рӯдакӣ дорем, вақте хатти худро сирилик медонем? Вақте вазири омӯзишу парвариши Тоҷикистон мегӯяд Тоҷикистон аз хатти сирилик рӯ нахоҳад гардонд; вақте ҳукуматдорони Тоҷикистон намегузоранд ки зери пайкараи Рӯдакӣ дар Душанбе бо дабираи порсӣ навишторе бошад, кай метавонанд пайравони Рӯдакию Фирдавсию Сомониён буданро дошта бошанд?

Яке аз иштироккунандагони он торнигор гуфта, ки аксари эрониёни марзи имрӯзии Эрон турку арабанд то эронӣ. Хидмататон арз намоям, ки ҳамаи мо, эрониён, бо дигарон омехта шудаем ва эрониёни Фароруд на камтар аз эрониёни ғарби Эронзамин. Вале оне, ки моро эронӣ мекунад, фарҳангу тамаддуни мост ва забони мост. Албатта решаи ин ҳарфҳо аз шустушӯи мағзии шӯравӣ ва русӣ бар меояд. Ба мо гуфтанд, ки озариҳо турканд ва мо имрӯз онҳоро бегона медонем. Ҳатто мардуми Ҷумҳурии Озарбойҷони кунунӣ ҳам гирифтори ин афкор шудаанд. Вале набояд нодида гирифт, ки имрӯз фазои марзи Эрони кунунӣ аз ҳар ҷойи Эрони Бузург бештар эрониятро дорад, шӯрбахтона. Чӣ дар забон, чӣ дар давлатдорӣ, чӣ дар ҷашнҳои миллӣ, чӣ дар мусиқӣ, чӣ дар синемо ва...

Мо ҳама раҳгумзадагоне ҳастем, ки намедонем аз куҷо меоему ба куҷо меравем. Чаро меранҷем, вақте чунин иқдоми Маҳмуди Кавирро мебинем, вале гоҳе фикр намекунем, ки ҳамқавмони бурунмарзии мо ҳам ҳақ доранд аз мо, Тоҷикистониён, биранҷанд. Вақте як кишваре, чун Эрони имрӯзӣ, бо тамоми қудрате ки дорад, бо мо на ҳамчун бародари бузург, балки ҳамчун ҳамрутба бархурд менамояд, мо бархе замон кӯрнамакӣ ҳам мекунем. Эроне, ки тоза аз ҷанги 8-сола бо Ироқ баромада буд, ин қадр кӯмаки башардӯстона ба Тоҷикистони ҷангзада намуд; барои бунёди сулҳ дар Тоҷикистон миёнҷигарӣ намуд. Вале бархе аз давлатмандони мо ҳамаи инро нодида мегиранд. Дар назди “эрониён” худро бартар медонем. Чаро? Магар фарҳангамонро мо беҳтар нигаҳ доштем? Магар забонамонро мо беҳтар нигаҳ доштем? Ин ҳама албатта аз худкеҳтарбинӣ (inferiority complex/комплекс неполноценности) аст. Худкеҳтарбинии мо танҳо он замон аз байн хоҳад рафт, ки мо бидонем кистему чистем, аз куҷо меоему ба куҷо меравем.

Магар суханони Иброҳим Усмонов ҳам пуч нестанд, ки мегӯяд дабираи порсӣ на хатти мост, на хатти падарони мост ва на хатти бобоёни мост. Гуфтугӯи эшон бо ҳафтаномаи “Ниго” (чоп Душанбе) зери унвони “Бояд бовар кунонем, ки мо тоҷикем, на каси дигар!” чоп шуда. Дар бахши 2-и ин гуфтугӯ, ки 24 жуйия (июл)-и соли 2008, чоп шуда, мегӯяд, ки “аҷибу фараҳбахш мебуд, ки тамоми ашъори Устод Рӯдакӣ ва ҳамасрони ӯро ба забонҳои инглисию фаронсавӣ ё немисӣ [ҷанобашон, ки худро мудофеъи забону фарҳанги тоҷик медонанд, вожаи русии “немисӣ”-ро мавриди истифода қарор додаанд, ки порсии он аст “олмонӣ.”] дар 4-5 ҷилд нашр мекардем ва дар охирсухан мегуфтем, ки тарҷума аз забони тоҷикӣ аст. Ин ба назарам як чизи нав менамояд.” Дуруст фармуданд эшон, ки “аҷиб” мешуд ва “як чизи нав” ҳам хоҳад намуд, агар касе ба ин ин ин иқдоми аҳмақона даст бизанад. Маҳмуди Кавир ҳам дуруст мисли оқои Усмонов бе появу асос гап мезананд ва ба тафриқаандозии эрониён даст мезананд. Абдулазими Абдулваҳҳоб худ ба яке аз пайравони Иброҳим Усмонову Маҳмуди Кавир табдил шудааст.

Навиштаи ман зери унвони “Бӯҳрони ҳуввияти Рӯдақӣ” дар матлаби оқои Абдулваҳҳоб ҳам ёд шуда, вале бояд дубора зикр намоям ки вақте ман он матлабро ин ҷо навиштам, ҳадафи ман ҳушдор намудани мардум аз чунин иқдом буд, ки ҳамагон шоҳиди он шудем. Фаромӯш накунем, ки мо эронием, мо тоҷикем. Ин ҷо суханони Дорюши Раҷбиёнро муносиб медонам, ки дар посух ба яке аз иштирокдорони торнигори “Андеша” аз ҷумла гуфтаанд:

Шояд дарки ин хақиқат сахт бошад, ки ҳанӯз тоҷиконе ҳастанд, ки ба маънии дақиқи вожа (на русишудаи он) тоҷиканд, яъне эронианд. Чун то замоне ки русҳо ба мо нагуфтанд, ки мо эронӣ нестему забонамон порсӣ нест, мо он ҳақиқатро қабул доштем. Ҳоло чӣ чизе монеъ мешавад, ки ба ҳарфи сиришти худ гӯш фаро диҳем? Мегӯӣ, мо бо «эрониҳо» ҳамзабонем. Ва ҳамин? Фақат забон? «Ҳам»-ҳо ба ҳадде зиёданд, ки аз такрорашон озурда шудаем. Ҳамзабон, ҳамфарҳанг, ҳамсарнавишт, ҳамхун, ҳаммазҳаб… Ҷои ин ҳама «ҳам»-ҳоро бояд ба як вожа дод: як. Ин ки оё аз ин ягонагӣ огоҳ ҳастем ё на, ҳадисест дигар, ки ба худшиносии так-таки мо бармегардад.
Ба якдигар тохтанҳои мо ҳамон маҳалгароист, ки имрӯз дар Тоҷикисон вуҷуд дорад. Як маҳалли Эронзамин худро аз маҳалли дигар бартар медонад. Чӣ хуб фармудааст зиндаёд, Лоиқи Шералӣ:
Дигаре гирад гиребони фалак,
Мо гиребони худиро мегирем.
Дигарон бар ғосибон зӯроваранд,
Мо фақат бар асли худ зӯроварем...
Дар маҳалбозӣ масал гардидаем,
Гарчӣ пайванди каёни гавҳарем...
Тоҷику эрониву афғон чаро?

Мо дар ин дунё, ки аз як модарем!

نظرات در باره تاجیکستان و آینده آن (بخش ٣)/Назарот дар бораи Тоҷикистон ва Ояндаи Он (Бахши 3

2008-10-13T13:51:00.000-04:00

فرارود زیر دودمان های ازبک بود. در دوام این قرن ها کشمکش و بی نظامی های زیادی در این منطقه حکمران بود. پیشروی نمایان فرهنگی به نظر نمی رسید و سه خانیگریی تشکل شد – خانیگری خوقند، خانیگری خیوه و خانیگری بخارا (که دیرترنامش را به امارت بخارا تبدل داد و قدرتمندترین این ها بود). این خانیگری ها در کشمکش های طولانی در بین یک دیگر گرفتار بودند. هر سه ای این خانیگری زیر دودمان های ترک نژاد بودند. همین طور دولتداری ایرانی و بومی در فرارود ناپدید شد. زبان دولتی در خانیگری های خوقند و خیوه زبان های ترکی بود. تنها در امارت بخارا زبان دولتی زبان پارسی باقی می ماند و نام معمولی آن هم "فارسی" یا "فارسی دری" بود. این خانیگری ها ملی نبودند و صرف در پایه اسلام و آن هم اسلام سنی حنفی بنیاد یافتند. در این دولت هیچ بوی و نشانی از هویت ملی وجود نداشت. سال ١٢٤٤ خورشیدی (١٨٦٥ میلادی) فرارود زیر تصرف امپراتوری روسیه می دراید. دیرتر، پس از انقلاب بلشویک در روسیه، در آسیای میانه "تقسیم بندی ملی" راهندازی می شود. پس از کشمکش های زیاد و طولانی، جماهیر شوروی سوسیالیستی قزاقستان، قرقزستان، ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان تشکل می یابند. البته قسمت های عظیم تاجیکستان زیر رژیم اشغالگرای ازبکستان باقی می ماند.

در طول این صدساله ها با حکمرانی قبیله های ترک و دیرتر روس ها و کمونیستان دولتداری واقعی بومی و ایرانی در فرارود به تدریج ناپدید شد؛ مراکز فرهنگ و تمدن ایرانی زیر فرمان قوم های ترک نژاد افتاد؛ حوضه زبان پارسی در آسیای میانه به تدریج تنگ شد؛ ایرانیان سنی مذهب ضد همقومانی که پیروان ادیان غیر اسلامی بودند، و حتی همقومان شیعه، تبلیغ می شدند؛ ایرانیان فرارود (تاجیکان) تبلیغ می شند که "ایرانی" و "تاجیک" دو ملیت مختلفند؛ پارسی گویان تبلیغ می شدند که زبان مادری ایشان "تاجیکیست" نه پارسی؛ ایرانیان سنی و شیعه اسماعیلی "تاجیک" نام گرفتند، ایرانیان شیعه دوازده امامی "پارس" نام گرفند، ایرانیانی زیادی که از مرز کنونی ایران آمدند (عکثر آن ها کمونیستان، مثل لاهوتی) "ایرانی" نام گرفتند و ایرانیان کلیمی (که همچن "یهودیان بخارا" نامدار بوند و هستند) قسمی از "ملیت یهودی" شدند؛ هر منطقه تاجیکستان را علیه دیگری تبلیغ نمودند. این است که امروز بحران هویت و فرهنگ تاجیکی سر و پا در فرارود حکمران است.

و اما بر می گردیم به امروز تاجیکستان. بدبختی تاجیکستان این است که هیچ سنت دولتداری در آن وجود ندارد. بلکه وجود دارد، ولی سنت دولتداری امروزی تاجیکستان تاجیکی نیست. دولتداری در تاجیکستان امروز در اساس دولتداری کمونیستی و دولتداری خانیگری های ترک نژاد آسیای میانه بنیاد یافته و سایه سامانیان نمایان نیست، گرچه در مرکز شهر پیکره اسماعیل سامانی قد افراشته. عامل اصلی این است که مردم از هویت ملی برخردار نیستند و یک گروهِ رهگمزده می باشند. از یک سو دولت تبلغ می کند که ما آریایی هستیم، ما از هخامنشیان و ساسنیان و سامانیانیم و از سوی دیگر به ما می گویند که "ایرانیان" دیگرند و "تاجیکان" دیگرند. از یک سو شاعرانی مثل رودکی و مولانای بلخی و حافظ شیرازی و لاهوتی را از آن خود می دانند و از سوی دیگر زبان خودرا "تاجیکی" و دبیره خودرا سیریلیک می دانند. از یک سو سر و صدا در باره اتحاد پارسیگویان بلند می کنند و از سوی دیگر برنامه های رادیویی با زبان های "تاجیکی"، "فارسی"، "دری" در قطار انگلیسی و روسی پخش می کنند و داد می زنند که زبان ما "تاجیکیست" نه پارسی و "باید با آن ببالیم و بفخریم."

روزهای نخستی که در تاجیکستان بودم، خیلی دلگیر می شدم که چرا جوانان (بویژه بانوان جوان) زبان مادری خودرا کنار می گذارند و به زبان روسی بین هم حرف می زنند. دانشجویان جوانی که به زبان پارسی گپ می زنند، نوعی از طرف این جوانان توهین می شوند و آن هارا "دهاتی" می خوانند. زبان روسی زبان شیک شده. این همه البته از نادانی مردم است، ولی ببنید که این جوان ها از زبان "تاجیکی" چه می بینند؟ این "زبان" که با خط سیریلیک نوشته می شود، در کجا به کار می آید؟ چند کتابی در یک سال با این "زبان" نشر می شود؟ چه دستاودر های علمی و تکنیکی با این "زبان" دسترس جوانان است؟ این باز مارا به بحث خط و زبان می آرد. مگر بهتر نیست زبان مادری ما دوباره رسماً فارسی شناخته شود و به خط اصلی خود باز گردیم؟

با چنین احوال مردم هیچ گاه نمی تواند از دولت چیزی تقاضا کند. مردمی که نمی داند خود چیست و کیست، کی می تواند یک دولتی دلخواهی تقاضا نماید؟ در کدام اساس؟ در اساس کدام سنت دولتداری؟ با نظرداشت این حالت، برای بهتر نمودن وضع سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتسادی و... از همه وطن خواهان بیدار می خواهم که نخست به آموزاندن واقعی فرهنگ و تاریخ ملت دستجمعی کار کنند.

کجا آن بزگان ساسانیان،
ز بهرامیان تا بسامانیان.
(فردوسی)

وطن خواهان، وطن ویرانه گردید!
وطن منزلگه بیگانه گردید.
به خاک ما تجاوزهای اغیار
بر اهل جهان افسانه گردید.
(لاهوتی)

بخش ١: http://jaamjam.blogspot.com/2008/09/1.html
بخش ٢: http://jaamjam.blogspot.com/2008/09/2.html

Фароруд зери дудмонҳои ӯзбак буд. Дар давоми қарнҳо кашмакашу бенизомиҳои зиёде дар ин минтақа ҳукмрон буд. Пешравии намоёни фарҳангӣ ба назар намерасид ва се хонигарӣ ташкил шуд – Хонигарии Хӯқанд, Хонигарии Хева ва Хонигарии Бухоро (ки дертар номашро ба Аморати Бухоро табдил дод ва қудратмандтарини инҳо буд). Ин хонигариҳо дар кашмакашҳои тӯлонӣ дар байни якдигар гирифтор буданд. Ҳар сеи ин хонигарӣ зери дудмонҳои туркнажод буданд. Ҳамин тавр давлатдории эрониву бумӣ нопадид шуд. Забони давлатӣ дар хонигариҳои Хӯқанд ва Хева забонҳои туркӣ буд. Танҳо дар Аморати Бухоро забони давлатӣ забони порсӣ боқӣ мемонад ва номи маъмулии он ҳам “форсӣ” ё “форсии дарӣ” буд. Ин хонигариҳо ҳам набуданд ва сирф дар пояи Ислом ва он ҳам Исломи Суннии Ҳанафӣ бунёд ёфтанд. Дар ин давлат ҳеч бӯю нишоне аз ҳуввияти миллӣ вуҷуд надошт. Соли 1244 хуршедӣ (1865 мелодӣ) фароруд зери тасарруфи имперотурии Русия медарояд. Дертар, пас аз инқилоби Булшевик дар Русия, дар Осиёи Миёна “тақсимбандии миллӣ” роҳандозӣ мешавад. Пас аз кашмакашҳои зиёду тӯлонӣ Ҷамоҳири Шӯравии Сусёлистии Қазоқистон, Қирқизистон, Туркаманистон, Ӯзбакистон ва Тоҷикистон ташкил меёбанд. Албатта қисматҳои азими Тоҷикистон зери Режими Ишғолгарои Ӯзбакистон боқӣ мемонад.

Дар тӯли ин садсолаҳо, бо ҳукмронии қабилаҳои турк ва дертар русҳову кумунистон давлатдории воқеъии бумиву эронӣ дар Фароруд ба тадриҷ нопадид шуд; марокази фарҳангу тамаддуни эронӣ зери фармони қавмҳои туркнажод уфтод; ҳавзаи забони порсӣ дар Осиёи Миёна ба тадриҷ танг шуд; эрониёни суннӣ-мазҳаб зидди ҳамқавмоне, ки пайравони адёни ғайри Исломӣ буданд ва ҳатто ҳамқавмони Шиъа, таблиғ мешуданд; эрониёни Фароруд (тоҷикон) таблиғ мешуданд, ки “эронӣ” ва “тоҷик” ду миллияти мухталифанд; порсигӯён таблиғ мешуданд, ки забони модарии эшон “тоҷикист,” на порсӣ; эрониёни Суннӣ ва Шиъаи Исмоилӣ “тоҷик” ном гирифтанд, эрониёни шиъаи дувоздаҳ-имомӣ “порс” ном гирифтанд, эрониёне зиёде ки аз марзи кунунии Эрон омаданд (аксари онҳо кумунистон, мисли Лоҳутӣ) “эронӣ” ном гирифтанд ва эрониёни Калимӣ (ки ҳамчун “Яҳудиёни Бухоро” номдор буданду ҳастанд) қисме аз “миллияти яҳудӣ” шуданд”; ҳар минтақаи Тоҷикистонро алайҳи дигарӣ таблиғ менамуданд. Ин аст, ки имрӯз бӯҳрони ҳуввият ва фарҳанги тоҷикӣ дар Фароруд ҳукмрон аст.

Ва аммо бар мегардем ба имрӯзи Тоҷикистон. Бадбахтии Тоҷикисон дар ин аст, ки ҳеч суннати давлатдорӣ дар он вуҷуд надорад. Балки вуҷуд дорад, вале суннати давлатдории имрӯзии Тоҷикистон тоҷикӣ нест. Давлатдори дар Тоҷикистон имрӯз дар асоси давлатдории кумунистӣ ва давлатдории хонигариҳои туркнажоди Осиёи Миёна бунёд ёфта ва сояи Сомониён намоён нест, гарчӣ дар маркази шаҳр пайкараи Исмоили Сомонӣ қад афрошта. Омили аслӣ ин аст, ки мардум аз ҳуввияти миллӣ бархурдор нестанд як гурӯҳи раҳгумзада мебошанд. Аз як сӯ давлат таблиғ мекунад, ки мо Ориёӣ ҳастем, мо аз Ҳахоманишиёну Сосониёну Сомониёнем ва аз сӯйи дигар ба мо мегӯянд, ки “эрониён” дигаранд ва “тоҷикон” дигаранд. Аз як сӯ шоъироне мисли Рӯдакӣ, Мавлонои Балхӣ, Ҳофизи Шерозиро ва Лоҳутиро аз они худ медонанд ва аз сӯйи дигар забони худро “тоҷикӣ” ва дабираи худро сирилик медонанд. Аз як сӯ сару садо дар бораи иттиҳоди порсигӯён баланд мекунанд ва аз сӯйи дигар барномаҳои родюӣ бо забонҳои “тоҷикӣ,” “форсӣ,” “дарӣ,” дар қатори инглисию русӣ пахш мекунанд ва дод мезананд, ки забони мо “тоҷикист,” на порсӣ ва “бояд бо он биболему бифахрем.”

Рӯзҳои нахусте ки дар Тоҷикистон будам, хеле дилгир мешудам, ки чаро ҷавонон (бавижа бонувони ҷавон) забони модарии худро канор мегузоранд ва ба забони русӣ байни ҳам ҳарф мезананд. Донишҷӯёни ҷавоне, ки ба забони порсӣ гап мезананд, навъе аз тарафи ин ҷавонон тавҳин мешаванд ва онҳоро “деҳотӣ” мехонанд. Забони русӣ забони шик шуда. Ин ҳама албатта аз нодонии мардум аст, вале бубинед ки ин ҷавонҳо аз забони “тоҷикӣ” чӣ мебинанд? Ин забон, ки бо хатти сирилик навишта мешавад дар куҷо ба кор меояд? Чанд китобе дар як сол бо ин “забон” нашр мешавад? Чӣ дастовардҳои илмию текникӣ бо ин “забон” дастраси ҷавонон аст? Ин боз моро ба баҳси хатту забон меорад. Магар беҳтар нест забони модарии мо дубора расман форсӣ шинохта шавад ва ба хатти аслии худ боз гардем?

Бо чунин аҳвол мардум ҳеч гоҳ наметавонанд аз давлат чизе тақозо кунад. Мардуме, ки намедонад худ кисту чист кай метавонад як давлате дилхоҳе тақозо намояд? Дар кадом асос? Дар асоси кадом суннати давлатдорӣ? Бо назардошти ин ҳолат, барои беҳтар намудани вазъи сиёсӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, иқтисодӣ ва... аз ҳамаи Ватанхоҳон мехоҳам, ки барои омӯзонидани воқеъии фарҳангу торихи миллат дастиҷамъӣ кор кунанд.

Куҷо он бузургон Сосониён,
Зи Баҳромиён то ба Сомониён.
(Фирдавсӣ)

Ватанхоҳон, Ватан вайрона гардид!
Ватан манзилгаҳи бегона гардид.
Ба хоки мо таҷовузҳои ағёр
Бари аҳли ҷаҳон афсона гардид.
(Лоҳутӣ)

Бахши 1: http://jaamjam.blogspot.com/2008/09/1.html
Бахши 2: http://jaamjam.blogspot.com/2008/09/2.html

نظرات در باره تاجیکستان و آینده آن (بخش ٢)/Назарот дар бораи Тоҷикистон ва ояндаи он (Бахши 2

2008-09-26T01:24:00.000-04:00

بله، این یک مصیبتی است. مصیبت دولت، مردم و سرزمین. مشکل اساسی این ملت فساد است، که یک جزو آن محلگراییست. پست های مهم دلتی همه در دست اشخاسیست که از منطقه به همه معلوم بر می آیند. گذشته از این، بسیاری از شغل های دولتی به فروش می روند. در کدام یک دولت سالم شاهد چنین اتفاقات هستیم؟ ولی مسأله در اصل دیگر است. ریشه بدبختی های تاجیکستان فساد است، ولی ریشه فساد دیگر است و این هم هویت ملی و فرهنگی و زبانی یا خود نبودن همه آن است.

چرا حکومتداران دستجمعی به چنین عملیات دست می زنند؟ چرا سیستم دولتوداری در تاجیکستان جنین شده است؟ چون برای دولتداری واقعی و دلتداری خوب اخلاق سودمند لازم است. فساد از نبود اخلاق است. سؤال مطرح می شود: اخلاق در کدام اساس باید پیدا شود؟ اخلاق در اساس چیز والاتری شکل می یابد؛ آنی که شما از نفستان والاتر و پاکتر می دانید. برای برخی این دین است، برای برخی این میهنپرستی است و برای برخی هر دو. (البته من این جا مسأله اخلاق دولتداری را مطرح می کنم).

متأسفانه، میهنپروری در کشور ما در بین توده ها وجود ندارد؛ عشق به ملت خود هم همچنین. تنها خانواده و محل برای مردم مهم است. مردم تاجیکستان از فرهنگ و تاریخشان چیزی هم نمی دانند. سرچشمه مشکلات هم این است. مصیبت تاجیکستان این است که ما تماماً از اصلمان و هویتمان دور ماندیم. بیایید به تاریخ بنگریم.

در قرن ٣ خورشیدی (قرن ١٠ میلادی) مرکز رستاخیز فرهنگ و زبان و دولتداری ایرانی پس از استیلای اعراب فرارود بود. امروز هم دولتداران تاجیکستان دولت سامانیان را به یک پایگاه بلند برداشته اند. متأسفانه، امروز همان فرهنگ و دولتداری ایرانی (تاجیکی) در تاجیکستان نظررس نیست. مصیبت از اصل و هویت دور ماندن ما از حمله ازبکان از شمال – از جنوب قلمرو روسیه و شمال قلمرو قزاقستان امروزی – در قرن ٩ خورشیدی (قرن ١٥ میلادی) سرچشمه می گیرد. پس از ویران کردن مرکزهای فرهنگی ایرانی، همچن شهرهای سمرقند، بخارا و دیگرها. چنانی که به همه ما معلوم است، صفویان، که از آذرآبادگان (آذربایجان) برخاستند، در این زمان با تکسازی (متحدسازی) ایران مشغول بودند. این به کشمکش های شدید میان این دو نیرو آورد.

آخر این کشمکش ها به آن رسانید، که قسمت های شرقی و شمالی ایران زیر شیبانیان ماند. در زمان حکمرانی شیبانیان، اشترخانیان و دیرتر منغتیان فرارود بیشتر و بیشتر عقب افتاد. سبب اساسی آن ست که این دودمان های ازبک بادیه نشین بودند و سنت های دولتداری ایرانی که در زمان سامانیان دوباره در فرارود حکمران بودند، از بین رفتند.

دنباله دارد...

Бале, ин як мусибате аст. Мусибати давлат, мардум ва сарзамин. Мушкили асосии ин миллат фасод аст, ки як ҷузви он маҳалгароист. Пуст (пост)- ҳои муҳими давлатӣ ҳама дар дасти ашхосест, ки аз минтақаи ба ҳама маълум бар меоянд. Гузашта аз ин, бисёре аз шуғлҳои давлатӣ ба фурӯш мераванд. Дар кадом як давлати солим шоҳиди чунин иттифоқот ҳастем? Вале масъала дар асл дигар аст. Решаи бадбахтиҳои Тоҷикистон фасод аст, вале решаи фасод дигар аст ва ин ҳам ҳуввияти миллию фарҳангӣ ва забонӣ ё худ набудани ҳамаи он аст.

Чаро ҳукуматдорон дастҷамъӣ ба чунин амалиёт даст мезананд? Чаро системи давлатдорӣ дар Тоҷикистон чунин шудааст? Чун барои давлатдории воқеъӣ ва давлатдории хуб ахлоқи судманд лозим аст. Фасод аз набуди ахлоқ аст. Суъол матраҳ мешавад: ахлоқ дар кадом асос бояд пайдо шавад? Ахлоқ дар асоси чизи волотаре шакл меёбад; оне, ки шумо аз нафасатон волотару поктар медонед. Барои бархе ин дин аст, барои бархе ин меҳанпарастӣ аст ва барои бархе ҳар ду. (Албатта ман ин ҷо масъалаи ахлоқи давлатдориро матраҳ мекунам).

Мутаасифона, меҳанпарварӣ дар кишвари мо дар байни тӯдаҳо вуҷуд надорад; ишқ ба миллати худ ҳам ҳамчунин. Танҳо хонаводаю маҳал барои мардум муҳим аст. Мардуми Тоҷикистон аз фарҳангу торихашон чизе ҳам намедонанд. Сарчашмаи мушкилот ҳам ин аст. Мусибати Тоҷикистон ин аст, ки мо тамоман аз асламон ва ҳуввиятамон дур мондем. Биёед ба торих бингарем.

Дар қарни III-и хуршедӣ (қарни X мелодӣ) маркази растохези фарҳангу забон ва давлатдории эронӣ пас аз истилои аъроб Фароруд буд. Имрӯз ҳам давлатдорони Тоҷикистон давлати Сомониёнро ба як пойгоҳи баланд бардоштаанд. Мутаасифона, имрӯз ҳамон фарҳангу давлатдории эронӣ (тоҷикӣ) дар Тоҷикистон назаррас нест. Мусибати аз аслу ҳуввият дур мондани мо аз ҳамлаи ӯзбакон аз шимол – аз ҷануби қаламрави Русия ва шимоли қаламрави Қазоқистони имрӯзӣ – дар қарни IX-и хуршедӣ (қарни XV-и мелодӣ) сарчашма мегирад. Пас аз вайрон кардани марказҳои фарҳангии эронӣ ҳамчун шаҳрҳои Самарқанд, Бухоро ва дигарҳо. Чуноне, ки ба ҳамаи мо маълум аст, Саффавиён, ки аз Озарободагон (Озарбойҷон) бархостанд, дар ин замон бо таксозӣ (муттаҳидсозӣ)-и Эрон машғул буданд. Ин ба кашмакашҳои шадид миёни ин ду нерӯ овард.

Охари ин кашмакашҳо ба он расонид, ки қисматҳои шарқӣ ва шимолии Эрон зери Шайбониён монд. Дар замони ҳукмронии Шайбониён, Аштархониён ва дертар Манғитиён Фароруд бештару бештар ақиб уфтод. Сабаби асосӣ он аст, ки ин дудмонҳои ӯзбак бодиянишин буданд ва суннатҳои давлатдории эронӣ, ки дар замони Сомониён дубора дар Фароруд ҳукмрон буданд, аз байн рафтанд.

Дунбола дорад...

بحران هویت رودکی/Бӯҳрони ҳуввияти Рӯдакӣ

2008-09-16T02:33:00.000-04:00

تاجیکستان تازه جشن ١١٥٠ سالگی ملیک الشعرا، اساسگزار ادبیات کلاسیک فارسی، رودکی بزگواررا تجلیل نمود. این جشن یکایک ایرانیان جهان است.

این همه در حالیست، که متوجه یک مطلبی روی تارنگار پرس ت.و. (Press TV)، شبکه ٢٤ ساعته ماهورایی انگلیسی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، شدم. مطلب مذکور ١٦ نوامبر سال ٢٠٠٧ چاپ شده به نام "بی بی سی تاریخ ایران را تحریف می کند" (“BBC Distorts Iran’s History”). این مطلب از بی بی سی، که از رودکی به عنوان "اساسگزار ادبیات تاجیکی" و "شاعر تاجیک" یاد کرده، سخت انتقاد نموده. مطلب پرس ت.و. می نویسد، که رودکی ایرانی بود، نه تاجیک و او اساسگزاری ادبیات فارسی بود، نه تاجیکی.

در مورد زبان "تاجیکی" با پرس ت.و. صد در صد موافقم. زبان ما زبان فارسیست و "تاجیکی" نام تحمیل شده به ملت ماست. رودکی هم نام زبان خودرا فارسی می دانست، نه تاجیکی. در حالی که برخی از "روشنفکران" ما بر اینند، که می باید اشعار رودکی را به زبان های گوناگون ترجمه نمود و گفت "ترجمه از زبان تاجیکی." فردوسی هم گفته است "عحم زنده کردم بدین پارسی"، نه تاجیکی.

مسأله نازکتر در این جا هویت ملی رودکی است. رودکی ایرانی بود و این مورد بحث نیست. ولی خوب می شد اگر پرس ت.و. در مطلب خود ذکر می نمود، که معنای واژه تاجیک ایرانیست. درست مثل عجم. همان طوری که عرب ها ایرانیان را "عجم" خواندند، ترکان ایرانیان را "تاجیک" خواندند. من خودم را ایرانی می دانم، چون وقعاً ایرانی هستنم. برای من فرق ندارد مرا تاجیک می خوانند، عجم می خوانند یا ایرانی. البته واژه ایرانی را بیشتر دوست دارم، چون واژه تحمل شده ای تیست. متأسفانه شعور ملی مردم تاجیکستان تا به حال به این درجه ای نرسیده و می تواند احساسات مردم را علیه ایران برخیزاند. مردم ایران امروزی، به هر حال از این نظر شعور بلندتری دارند. خوب می شد، که این مسأله در میان روشنفکران ایرانی بیشتر گذاشته شود. این مسأله شاید ظاهراً نظر ناگر باشد، ولی در اصل می تواند یک مسأله مهمی شود و از طرف دشمنانمان مورد استفاده قرار بگیرد.

Тоҷикистон тоза ҷашни 1150-солгии маликушшуаъро, асосгузори адбиёти келосики форсӣ, Рӯдакии бузургворро таҷлил намуд. Ин ҷашни якояки эрониёни ҷаҳон аст.

Ин ҳама дар ҳолест, ки мутаваҷҷеҳи як матлабе рӯйи торнигори Перес ТВ (Press TV), шабакаи 24-соатаи моҳвароии инглисии Садову Симои Ҷумҳурии Исломии Эрон, шудам. Матлаби мазкур 16 нувомбр (ноябр)-и соли 2007 чоп шуда, ба номи «Би Би Си торихи Эронро таҳриф мекунад» (“BBC Distorts Iran’s History”). Ин матлаб аз Би Би Си, ки аз Рӯдакӣ ба унвони «асосгузори адабиёти тоҷикӣ» ва «шоъири тоҷик» ёд карда сахт интиқод намуда. Матлаби Перес ТВ менависад, ки Рӯдакӣ эронӣ буд, на тоҷик ва ӯ асосгузори адабиёти форсӣ буд, на тоҷикӣ.

Дар мавриди забони тоҷикӣ бо Перес ТВ сад дар сад мувофиқам. Забони мо забони форсист ва «тоҷикӣ» номи таҳмил шуда ба миллати мост. Рӯдакӣ ҳам номи забони худро форсӣ медонист, на тоҷикӣ. Дар ҳоле, ки бархе аз «рӯшанфикрон»-и мо бар инанд, ки мебояд ашъори Рӯдакиро ба забонҳои гуногун тарҷума кард ва гуфт « тарҷума аз забони тоҷикӣ.» Фирдавсӣ ҳам гуфтааст «аҷам зинда кардам бад-ин порсӣ», на тоҷикӣ.
Масъалаи нозуктаре дар ин ҷо ҳуввияти миллии Рӯдакӣ аст. Рӯдакӣ эронӣ буд ва ин мавриди баҳс қарор нест. Вале хуб мешуд агар Перес ТВ дар матлаби худ зикр менамуд, ки маънои вожаи тоҷик эронист. Дуруст мисли аҷам. Ҳамон тавре, ки арабҳо эрониёнро «аҷам» хонданд, туркон эрониёнро «тоҷик» хонданд. Ман худамро эронӣ медонам, чун воқеъан эронӣ ҳастам. Барои ман фарқ надорад маро тоҷик мехонанд, аҷам мехонанд ё эронӣ. Албатта вожаи эрониро бештар дӯст дорам, чун вожаи таҳмил шудае нест. Мутаасифона, шуъури миллии мардуми Тоҷикистон то ба ҳол ба он дараҷае нарасида ва метавонад эҳсосоти мардумро алайҳи Эрони имрӯзӣ бархезонад. Мардуми Эрони имрӯзӣ ба ҳар ҳол аз ин назар шуъури баландтаре доранд. Хуб мешуд, ки ин масъала дар миёни рӯшанфикрони эронӣ бештар гузошта шавад. Ин масъала шояд зоҳиран назарногир бошад, вале дар асл метавонад як масъалаи муҳимме шавад ва аз тарафи душманон мавриди истифода қарор бигирад.

روز استقلال شاد باد/Рӯзи истиқлол шод бод

2008-09-09T07:20:00.000-04:00

هم میهنان مهربان و گرامی! استقلال تاجیکستان شاد و خرم باد!

آری. ١٧ سالی پیش تاجیکستان استقلال خودرا اعلام نمود. من به استقلال کشورم شکر، هزاران شکر می گویم. درست است که استقلال کامل نداریم؛ درست است که کیفیت زندگی مردم هم خیلی پایین آمد. ولی این استقلال مارا بک قدم کوچکی هم باشد، به اصلیتمان نزدیک کرد.

ولی دریغ! دریغ که مردم ما تا به حال به قدر این استقلال نرسیده و تا حال استقلال کامل را به دست نیاورده. به امید آن روزی که ما به قدر استقلالمان برسیم و به آن ببالیم. تنها آن گاه ما می توانیم کشورمان را رشد دهیم.

Ҳаммеҳанони меҳрабону гиромӣ! Истиқлоли Тоҷикистон шод бод!

Оре. 17 соле пеш Тоҷикистон истиқлоли худро эълом намуд. Ман ба истиқлоли кишварам шукр, ҳазорон шукр мегӯям. Дуруст аст, ки истиқлоли комил надорем; дурус аст, ки кайфияти зиндагии мардум ҳам хеле поиин омад. Вале ин истиқлол моро як қадами кӯчаке ҳам бошад, ба аслиятамон наздик овард.

Вале дареғ! Дареғ, ки мардуми мо то ба ҳол ба қадри ин истиқлол нарасида ва то ҳол истиқлоли комилро ба даст наёварда. Ба умеди он рӯзе, ки мо ба қадри истиқлоламон бирасем ва ба он биболем. Танҳо он гоҳ мо метавонем кишварамонро рушд диҳем.

نظرات در باره تاجیکستان و آینده آن (بخش 1)/Назарот дар бораи Тоҷикистон ва ояндаи он

2008-09-04T17:25:00.000-04:00

چند هفته ای شد، که از سفر مجدد خود به میهن عزیزم، تاجیکستان، باز گشتم. همان طوری که هفته ای پیش قول دادم، در باره تأثرات سفرم می خواهم این جا چند حرفی بگویم. وقتی در کوچه های شهر دوشنبه قدم می زنید، دیگر گونی ظاهری را در دوشنبه می بینید. گویا دوشنبه شهر سروتمندتری شده و همه جا ساختمان های تازه را می بینیم. چندین مهمانخانه هایی ساخته شده، که گویا دوشنبه به یک شهر پر از مسافر تبدل یافته است. بوتیک (فروشگاه) های شیک سیرشماری در مرکز شهر پیدا شده و چندین سوپرمارکت هایی درهای خودرا برای مشتریان باز کرده اند.

اما در این حالت، متوجه یک خقیقتی شدم: همه این تنها نمایش ظاهری است. فقر کمتر نشده و به نظر چنین بر می آید، که زندگی مردم عادی بهتر نگشته، بلکه بدتر. نارظایت مردم از حکومت از سال های پیش خیلی نظررس است. مردم پر از غضب و ناومیدی گشته اند. سه سالی پیش در چشمان و گفتار و کردار مردم یک امید برای آینده خوبی مشاهده می شد. مردم باور داشتند، که کشور رو به بهبود نهاده و باز هم بیشتر رشد خواهد کرد. آن اخگر امیدرا در مردم امسال دیگر ندیدم. از گفته های مردم چنین بر می آید، که خشم از دولت تاجیکستان و این روح افتادگی مردم، مخصوصاً پس از زمستان مدحش گزشته به نظر می رسد. کشور باز هم بیشتر به فساد فرو رفته. و این همه پس از تشکل نمودن کمیته مبارزه با فساد نزد رییس جمهور تاجیکستان است.
مشکل اساسی تاجیکستان فساد است. چنین بر می آید، که این فساد زدگی تا بلندترین پایه های حکمت می رسد. این فساد تنها مالی نیست، بلکه پیش از همه فساد اجتمائی، فرهنگی، اخلاقیست. در هر قدم، بازرسی دولتی اوتوموبیلی (پلیس راه) خودرو هارا نگاه می دارند و از رانندگان پول می ستانند. کارمندان هر یک دفتر دولتی به هر راهی برای جیب های خود پول می ستانند. روسپی گری هم در دوشنبه خیلی زیاد شده. این همه در حالیست، که سر و صداهای بی پایانی در باره کشته شدن رییس آریان بانک، از دست خاهرزاده اش، رستم، پسر رییس جمهور، دوام دارد. همه جا سر و صدای آن است، که این جوان به هر کاری که دلش می خواهد به آن دست می زند. هر دختری که در کوچه و خیابان های شهر به نظر این "شاهزاده" افتاد، می تواند گرفتارش شود. مردم تاجیکستان چاکر این خانواده اند. از طرف دیگر، یکی از دختران رییس جمهور یک سلسله سوپرمارکت های دوشنبه را به دست خود درآورده و صاحب آن را زندانی کرده. این همه پس از سوگند رییس جمهور با شیر مادر و با دسترخان ملت تاجیک است.

این است حال دولت و ملت آریایی ما. چرا مردم ما حتی بعضی وقت چیزی بیشتری را از دولتمندان منتظیر نیست؟ حتی وقتی گپ در سر کارهای خانواده رییس جمهور می رود، مردم می گویید "خوب، او پسر/دختر رییس جمهور است. حتماً این گئنه است." ولی اصل این مصیبت جیست؟ چرا مردم چنین برخرد می کنند؟

دنباله دارد…

Чанд ҳафтае шуд, ки аз сафари муҷаддади худ аз меҳани азизам, Тоҷикистон, боз гаштам. Ҳамон тавре, ки ҳафтае пеш қавл додам, дар бораи таассуроти сафар ин ҷо чанд ҳарфе бигӯям. Вақте дар кӯчаҳои шаҳри Душанбе қадам мезанед, дигаргунии зоҳириро дар Душанбе мебинед. Гӯё Душанбе шаҳри сарватмандтаре шуда ва ҳама ҷо сохтмонҳои тозаро мебинем. Чандин меҳмонхонаҳое сохта шуд, ки гӯё Душанбе ба як шаҳри пурмусофире табдил ёфтааст. Бутик (фурӯшгоҳ)- ҳои шики сершуморе дар маркази шаҳр пайдо шуда ва чандин суперморкетҳое дарҳои худро барои муштариён боз кардаанд.

Аммо дар ин ҳолат мутаваҷҷеҳи як ҳақиқате шудам: ҳамаи ин танҳо намоиши зоҳирӣ аст. Фақр камтар нашуд ва ба назар чунин меояд, ки зиндагии мардуми оддӣ беҳтар нагашта, балки бадтар. Норизояти мардум аз ҳукумат аз солҳои пеш хеле назаррас аст. Мардум пур аз ғазабу новмедӣ гаштаанд. Се соле пеш дар чашмон ва гуфтору кирдори мардум як умед барои ояндаи хубе мушоҳида мешуд. Мардум бовар доштанд, ки кишвар рӯ ба беҳбуд ниҳода ва боз ҳам бештар рушд хоҳад кард. Он ахгари умедро дар мардум имсол дигар надидам. Аз гуфтаҳои мардум чунин бар меояд, ки хашм аз давлати Тоҷикистон ва ин рӯҳафтодагии мардум махсусан пас аз зимистони мудҳиши гузашта ба назар мерасад. Кишвар боз ҳам бештар ба фасод фурӯ рафта. Ва ин ҳама пас аз ташкил намудани Кумитаи мубориза бо фасод назди Раисҷумҳури Тоҷикистон аст. Мушкили асосии Тоҷикистон фасод аст. Чунин бар меояд, ки ин фасодзадагӣ то баландтарин пояҳои ҳукумат мерасад. Ин фасод танҳо молӣ нест, балки пеш аз ҳама фасоди иҷтимоӣ, фарҳангӣ, ахлоқист. Дар ҳар қадам Бозрасии давлатии утумубилӣ (пулиси роҳ) худровҳоро нигоҳ медоранд ва аз ронандагон пул меситонанд. Кормандони ҳар як дафтари давлатӣ ба ҳар роҳе барои ҷайбҳои худ пул меситонанд. Руспигарӣ ҳам дар Душанбе хеле зиёд шуда. Ин ҳама дар ҳолест, ки сару садоҳои бе поёне дар бораи кушта шудани раиси Ориёнбонк аз дасти хоҳарзодааш, Рустам, писари раисҷумҳур давом дорад. Ҳама ҷо сару садои он аст, ки ин ҷавон ҳар коре ки дилаш мехоҳад ба он даст мезанад. Ҳар духтаре, ки дар кӯчау хиёбонҳои шаҳр ба назари ин «шоҳзода» уфтод, метавонад гирифтораш шавад. Мурдуми Тоҷикистон чокари ин хонаводаанд. Аз тарафи дигар, яке аз духтарони раисҷумҳур як силсила суперморкетҳои Душанберо ба дасти худ дароварда ва соҳиби онро зиндонӣ карда. Ин ҳама пас аз савганди раисҷумҳур бо шири модар ва бо дастархони миллати тоҷик аст.

Ин аст ҳоли давлат ва миллати ориёии мо. Чаро мардуми мо ҳатто баъзе вақт чизе бештареро аз давлатмандон мунтазир нест? Ҳатто вақте гап дар сари корҳои хонаводаи раисҷумҳур меравад, мардум мегӯяд «хуб, ӯ писар/духтари раисҷумҳур аст.» Вале асли ин мусибат чист? Чаро мардум чунин бархурд мекунанд?

Дунбола дорад...

حمایت از لطیف پدرام/Ҳимоят аз Латифи Пидром

2008-08-26T16:02:00.000-04:00

نخست می خواستم از خوانندگان عزیز و گرامی جام جم برای خاموشی تولانی پوزش بخواهم. بنده تا هفته گذشته در تاجیکستان به سر می بردم. به همه شما، دوستان عزیز، اطمنان می دهم که سر وقتی (دست کم هفته ای یک بار) در تارنگارم مطلب تازه ای نشر خواهم کرد.
چون چند وقتی در میهنم – تاجیکستان بودم، قصد دارم در هفته های آینده در باره تاجیکستان عزیزم بنویسم. اما امروز می خواستم دو نامه سرکشادی از تاجیکستان را، که از لطیف پدرام حمایه می کنند، نشر نمایم. گرچند این نامه ها در چندین تارنگار تاجیکستانی نشر شده، می خواهم آن را بیشتر پهن نمایم، بویژه میان هم قومان برون مرزی. اینک، متن نامه ها:
مراجعت نامه
اقدام جرگه جوانان حزب ملی گرای "افغان ملت" و گروه های تندرو دیگر در صادر کردن حکم قتل برای شاعر و دانشمند توانای افغانستان و رییس حزب کنگره ملی افغانستان، لطیف پدرام، که ١٥ سال باز عضو ریاست جمعیت بین المللی "پیوند"اقدامی برضد یک شخس نیست، بلکه اقدامیست بسا خطرناک برضد یک جریان بزرگ روشنفکری، تازه اندیشی و نوسازی و نوآوری.
الاوه بر آن جایزه ٢٠٠ هزار دلار برای "آوردن سر لطیف پدرام"، که از آن بوی ترور، وحشانیت و خشونت بی مثل با تعبیر های عصرمیانگی می آید، بار دیگر جامعه جهانی را وادار می سازد، تا در در عمل بر ایجاد تروریسم و حامیان پنهان و آشکار این جریان مخوف موضع گری نماید. ما مطمئنیم، که اگر پیش راه این جریان گرفته نشود، قطعاً آن بر علیه دیگر چهره های روشنفکر افغانستان و حتی بیرون از آن هم روانه خواهد شد. اما در این میان سکوت مرموز دولت رسمی افغانستان و حامیان غربی آن (که فلسفه حضورمان در افغانستان مبارزه با تروریسم است) بسیار نگران کننده است.
بنا بر این ما صدور قرار مذکور تقاضا می کنیم:
١. حکومت جمهوری اسلامی افغانستان موضع رسمی خودرا در قبال حزب ملی "افغان ملت" و جرگه جوانان ولایت پکتیا و بازرگانان پکتیکا اعلام و تعمین امنیت جان لطیف پدرام را رسماً کفالت دهد.
٢. از پارلوملان جمهوری اسلامی افغانستان پرسیده می شود، که به این قضیه رسیدگی کند.
٣. کشورهای ایالات متحده آمریکا، بریتانیای کبیر، فرانسه، آلمان، کانادا و سایر حامیان جمهور اسلامی افغانستان و حامیان مبارزه با تروریسم در جهان مضع خودرا در برابر این عمل حزب "افغان ملت" و حامیان و جانبداران آن که دعوت آشکار و حتی سرمایه گذاری برای تروریسم است، معین کنند.
٤. به شورای امنیت سازمان ملل متحید پیشنهاد کرده شود، که حزب "افغان ملت"را همچن حزب افراطی و حامی تروریسم اعتراف نمیاد.
٥. به سران کشورهای عضو سازمان همکاری های شانگهای پیشنهاد کرده شود، که در اجلاس قریب الوقوع سازمان در دوشنبه (٢٨ اوت سال ٢٠٠٨) موضوع رسیدگی به تعصبات قومی در افغانستان را به جناب حامد کرزی گوش زد کنند.
٦. کمیته دفاع از حقوق بشر سازمان ملل متحد، سازمان خبرنگاران بدون مرز و دیگر سازمان های مربوطه در اسرع وقط اقدام جرگه جوانان حزب "افغان ملت"را محکوم و حمایت خودرا از لطیف پدرام اعلام نمایند.
٧. از انجمن "پیوند"، که لطیف پدرام از ١٥ سال باز عضو آن است، دعوت می شود، که از این عضو انجمن حمایت به عمل آرد.
٨. از دولت تاجیکستان درخواست کرده می شود، که تا حل شدن قضیه به لطیق پدرام پناهگاه فراهم کند.

موعمین قناعت، شاعر خلقی تاجیکستان
محمدجان شکوری، آکادمیسیون
جوربیک نذری، عضو وابسته آکادمی علوم
دوست محمد دوست، دکتور علم تاریخ
مهری محمدوا، نامزد علم فلسفه
روشن یارمحمد، نوسنده
حکمت رحمت، شاعر
سلطان حمد، نوسنده
عبد الغفار کمال، روزنامه نگرا
طلا نیکقدم، روزنامه نگار
نیلوفر صابر، روزنامه نگار
زیارت شاه احمد شاه، روزنامه نگار
محجوب کفتان، روزنامه نگار
نورعلی دولت، روزنامه نگار
موزونه محمدعلی، روزنامه نگار
مشکی نسا اسا زاده، روزنامه نگار
عبد الفطاح واحد زاده، روزنامه نگار
بحر الدین نادیراف، روزنامه نگار
جهانگیر سلطان، روزنامه نگار
عزیز خاشاک، صاحبکار
طالب شاه سیید، خبرنگار
اسفندیار آدینه، خبرنگار
و دیگران

حمایت فرهنگیان کولاب از لطیف پدرام
ما با شنیدن خبر مدحیشی، که از بربریت جرگه جوانان افغان منطقه پکتیای افغانستان (در مورد به کشتن حکم کردن شخسیت شناخته منطقه، لطیف پدرام) گواهی می دهد، خیلی آشفته و آزرده شدیم.
از این تصمیم اعضای جرگه نامبرده بر می آید که ایشان یا شامل حرکت ارتجاعی سیاهند، که دهساله ها به این طرف نمی گذارند تا سرزمین دانش و خردزای خراسان باستانی به جهان بزرگان دیگررا اهدا کند.
ما از ریاست هفتوار "ملت" تمنا داریم این خواهش چند تن از فرهنگیان کولاب باستانی را به آقای حامد کرزی – رییس جمهور افغانستان، که به جلسه سران کشور های سازمان همکاری های شانگهای قدم رنجه می فرمایند، برسانند؛
"تصمیم جرگه جوانان پکتیا برای کشوری که می خواهد جامعه سلیم انسانی مطرح کند، کراهتبار و ننگبار است. لطیف پدرام می تواند آسوده در کشور ما به ایجاد و اعجاز ادامه دهد، ولی کجا خواهند شد حکمت رودکی و فردوسی، جلال الدین بلخی و عبد الرحمان جامی و دیگر بزرگان خراسان، که به آیندگان پاس داشتن دانش و خرد و کردار نیک را وصیت کرده بودند. امید است که محترم پرزیدنت حامد کرزی با امر خود این جرگه را لغو و رهبرانش را کحکوم نموده، امنیت لطیف پدرام را تامین خواهد کرد.
طفر مرزایان
سهراب شاه فرخ شاه
جمعه خان علیمی
آرزو حمید
عبد الموعمین شیرخان
شهناز سعید

شهر کولاب

МУРОҶИАТНОМА
Иқдоми Ҷиргаи ҷавонони ҳизби миллигарои «Афғон миллат» ва гурӯҳҳои тундрави дигар дар содир кардани ҳукми қатл барои шоир ва донишманди тавонои Афғонистон ва раиси ҳизби Кунгураи миллии Афғонистон, Латифи Пидром, ки 15 сол боз узви раёсати ҷамъияти байналмилалии «Пайванд» низ ҳаст, иқдоме бар зидди як шахс нест, балки иқдомест басо хатарнок бар зидди як ҷараёни бузурги равшанфикрӣ, тозаандешӣ ва навсозию навоварӣ.
Илова бар он эъломи ҷоизаи 200 ҳазор доллар барои «овардани сари Латифи Пидром», ки аз он бӯйи террор, ваҳшоният ва хушунати бемисл бо таъбирҳои асримиёнагӣ меояд, бори дигар ҷомеаи ҷаҳониро водор месозад, то дар амал бар эҷоди терроризм ва ҳомиёни пинҳону ошкори ин ҷараёни махуф мавзеъгирӣ намояд. Мо мутмаинем, ки агар пеши роҳи ин ҷараён гирифта нашавад, қатъан он бар аллайҳи дигар чеҳраҳои равшанфикри Афғонистон ва ҳатто берун аз он ҳам равона хоҳад шуд. Аммо дар ин миён сукути мармузи давлати расмии Афғонистон ва ҳомиёни ғарбии он (ки фалсафаи ҳузурамон дар Афғонистон мубориза бо терроризм аст) бисёр нигаронкунанда аст.
Бинобар ин мо бо судури Қарори мазкур тақозо мекунем:
1. Ҳукумати ҶИА мавзеи расмии худро дар қиболи ҳизби миллии «Афғон-миллат» ва Ҷиргаи ҷавонони вилояти Пактиё ва бозаргонони Пактико эълом ва таъмини амнияти ҷони Латифи Пидромро расман кафолат диҳад.
2. Аз порлумони ҶИА пурсида мешавад, ки ба ин қазия расидагӣ кунад.
3.Кишварҳои ИМА, Бритониёи Кабир, Фаронса, Олмон, Канада ва соири ҳомиёни ҶИА ва ҳомиёни мубориза бо терроризм дар ҷаҳон мавзеи худро дар баробари ин амали ҳизби «Афғон Миллат» ва ҳомиёну ҷонибдорони он ки даъвати ошкор ва ҳатто сармоягузорӣ барои терроризм аст, муайян кунанд.
4. Ба Шӯрои Амнияти СММ пешниҳод карда шавад, ки ҳизби «Афғон миллат»-ро ҳамчун ҳизби ифротӣ ва ҳомии терроризм эътироф намояд.
5. Ба сарони кишварҳои узви СҲШ пешниҳод карда шавад, ки дар иҷлоси қарибулвуқӯъи созмон дар Душанбе (28 августи соли 2008) мавзӯъи расидагӣ ба таассуботи қавмӣ дар Афғонистонро ба ҷаноби Ҳомид Карзай гӯшзад кунанд.
6. Кумитаи дифоъ аз ҳуқуқи башари СММ, Созмони хабарнигорони бидуни марз ва дигар созмонҳои марбута дар асраъи вақт иқдоми Ҷиргаи ҷавонони ҳизби «Афғон миллат» - ро маҳкум ва ҳимояти худро аз Латифи Пидром эълом намоянд.
7. Аз Анҷумани «Пайванд», ки Латифи Пидром 15 сол боз узви он аст, даъват мешавад, ки аз ин узви анҷуман ҳимоят ба амал орад.
8. Аз Давлати Тоҷикистон дархост карда шавад, ки то ҳал шудани қазия ба Латифи Пидром паноҳгоҳ фароҳам кунад.
Мӯъмин Қаноат, шоири халқии Тоҷикистон
Муҳаммадҷон Шакурӣ, академик
Ҷӯрабек Назрӣ, узви вобастаи АУ
Дӯстмуҳаммади Дӯст, доктори илми таърих
Маҳмадова Меҳрӣ, номзади илми фалсафа
Равшан Ёрмуҳаммад, нависанда
Ҳикмат Раҳмат, шоир
Султони Ҳамад, нависанда
Абдуғафори Камол, рӯзноманигор
Тилло Некқадам, рӯзноманигор
Нилуфари Собир, рӯзноманигор
Зиёратшоҳи Аҳмадшоҳ, рӯзноманигор
Маҳҷуби Кифтон, рӯзноманигор
Нуралӣ Давлат, рӯзноманигор
Мавзӯнаи Муҳаммадалӣ, рӯзноманигор
Мушкиниссо Асозода, рӯзноманигор
Абдуфаттоҳи Воҳидзода, рӯзноманигор
Баҳриддин Нодиров, рӯзноманигор
Ҷаҳонгири Султон, рӯзноманигор
Азизи Хошок, соҳибкор
Толибшоҳи Сайид, хабарнигор
Исфандиёри Одина, хабарнигор
ва дигарон

Ҳимояти фарҳангиёни Кӯлоб аз Латифи Пидром
Мо бо шунидани хабари мудҳише, ки аз барбарияти Ҷиргаи ҷавонони афғони минтақаи Пактиёи Афғонистон (дар мавриди ба куштан ҳукм кардани шахсияти шинохтаи минтақа, Латифи Пидром) гувоҳӣ медиҳад, хеле ошуфтаву озурда шудем.
Аз ин тасмими аъзои ҷиргаи номбурда бармеояд, ки эшон ё шомили ҳаракати иртиҷоии толибон мебошанд ва ё гунаи дигари иртиҷои сиёҳанд, ки даҳсолаҳо ба ин тараф намегузоранд, то сарзамини донишу хирадзои Хуросони бостонӣ ба ҷаҳон бузургони дигарро эҳдо кунад.
Мо аз раёсати ҳафтавори «Миллат» таманно дорем ин хоҳиши чанд тан аз фарҳангиёни Кулоби бостониро ба оқои Ҳамид Карзай-раиси Ҷумҳури Афғонистон, ки ба ҷаласаи сарони кишварҳо ШОС қадам ранаҷа мефармоянд, бирасонанд;
«Тасмими ҷиргаи ҷавонони Пактиё барои кишваре, ки мехоҳад ҷомеаи салими инсонӣ матраҳ кунад, кароҳатбору нангбор аст. Латифи Пидром метавонад осуда дар кишвари мо ба эҷоду эъҷоз идома диҳад, вале куҷо хоҳанд шуд ҳикмати Рӯдакиву Фирдавсӣ, Ҷалолиддини Балхиву Абдураҳмони Ҷомӣ ва дигар бузургони Хуросон, ки ба ояндагон пос доштани донишу хирад ва кирдори некро васият карда буданд. Умед аст ки муҳтарам Президент Ҳамид Карзай бо амри худ ин ҷиргаро лағв ва раҳбаронашро маҳкум намуда, амнияти Латифи Пидромро таъмин хоҳад кард.
Зафар Мирзоён
Суҳробшоҳи Фаррухшо
Ҷумъахон Алимӣ
Орзу Ҳамид
Абдулмӯъмин Шерхон
Шаҳнози Саид

Ш. Кӯлоб

داداجان عطاالله و حالت امروزی تاجیکستان/Додоҷони Атоуллоҳ ва Ҳолати Имрӯзии Тоҷикистон

2008-06-25T22:07:00.000-04:00

امروز در تارنگار "تاجیکستان وب" (Tajikistanweb) متن ملاقاتی با داداجان عطاالله جایگر شده، که بسیار جالب بود. از "تاجیکستان وب" برای نشر این مطلب اظهار سپاسگزاری می نمایم. ساعاتی پس در تارنگار اندیشه هم ذکری از آقای عطاالله آمده بود. همۀ این مرا به نوشتن فکر و ملاحظات خود در این باره وادار نمود.
آقای عطاالله رئیس حزب یا خود گروه سیاسی با نام "وطندار" است. این سازمان سیاسی به تازگی در مسکو تشکل شده. آقای عطاالله خود پس از ورود نیروهای "جبحۀ خلقی" به شهر دوشنبه ناچار به مسکو فرار می کنند و نشریۀ خود، "چراغ روز" را در مسکو دوباره احیا می نمایند. این نشریه در تاجیکستان، با ظهور آزادی بیان در اواخر سال های ١٩٨٠ و اوائل سال های ١٩٩٠، یکی از نشریه های آزاد تاجیکستان بود. نشریه ای بود، که خوانندۀ زیادی هم داشت. من که خود آن سال ها کودک بودم، چیز زیادی در بارۀ این نشریه در یاد ندارم. به هر حال می خواهم نظر خود را در اساس حالت امروزی خدمت خوانندگان مهربان عرض نمایم.
چه طوری که به همگان معلوم است، تاجیکستان امروز گرفتار یک بحران انرژیست. زمستان شدید گذشته این را به کل جهان ثابت نمود. تاجیکستان امروز تلاش دارد تا سرمایه ای برای ساختمان نیروگاه آبی "راغون" پیدا کند. روسیه و ازبکستان، هر دو با اهداف جداگانه، مخالف ساختمان این نیروگاه هستند. روابط روسیه و تاجیکستان نیز پس از این ماجرا پیوسته سرد شد. روسیه هم از آقای رحمان نگران است، چون سیاست تا اندازه مستقیلی را پیش گرفته.
شخساً برای من خبر تشکل شدن "وطندار" نگران کننده بود، چون این خبر پیوسته با شدید شدن سر و صدا روی "راغون" و سردشوی روابط تاجیکستان و روسیه به وقوع پیوست. نگرانی من باز از آن جاست، که رئیس "وطندار"، داداجان عطاالله در مسکو مستقر است. از یک سو تاجیکان زیادی امروز در مسکو به سر می برند، تا روزگار خانواده اشان را تأمین نمایند. ولی به هر حال برای من نگران کننده است، که مبادا "وطندار" برای منافع روسیه خدمت می کند. برای من سخن زیرین آقای عطاالله در روند ملاقات با "تاجیکستان وب" خیلی جالب بود:
"حدود ١٥ سال رحمان اف روسیه را گول زد و مثل گاوی دوشید و پشت سپر سربازان روسیه پناه برد. اکنون رحمان اف گویا دموکرات غربگرا شده است، لباس دموکراتی به تن کرده است و می خواهد کشور های غربی را گول بزند." با این سخنان آقای عطاالله گویا خواستار پشتبانی روسیه است، مثل این که به روس ها خطاب می کند: "رحمان با کمک شما به سر قدرت آمد و دارد شما را گول می زند و حتی کورنمکی نموده از شما روی گردانید، ولی من چنین کاری را هیچ گاه نخواهم کرد."تاجیکستان باید مسألۀ نیروگاه را به یک مسألۀ متحد کنندۀ ملی تبدل دهد. درست مثل ایران با مسألۀ هسته ای خود. اگر حکمت رحمان به کل گروه ها و احزاب سیاسی در این ماجرا خطاب نماید و پشتبانی سیاسی آن هارا خواهش کند، مسلماً هر یک حزب تاجیکستانی، که واقعاً میهنپرور است، در این باره پشتبان دولت خواهد شد. هر یکی ما نظر گناگون راجع به آقای رحمان داریم، ولی در این حال، او هر چه هست، از خودمان است و نگزاریم، که دوباره ملت مارا دولت های خارجی به مقابل یک دیگر گزارند. روسیه و دیگر کشور ها در بی نظامی های تاجیکستان تازه استقلال دست داشتند و ما نمی توانیم، همان اشتباه را دوباره تکرار نمایم.

Имрӯз дар торнигори «Тоҷикистонвеб» (Tajikistanweb) матни мулоқоти Додоҷони Атоуллоҳ ҷойгир шуда, ки бисёр ҷолиб буд. Аз «Тоҷикистонвеб» барои нашри ин матлаб изҳори сипосгузорӣ менамоям. Соъоте пас дар торнигори Андеша ҳам зикре аз Оқои Атоуллоҳ омада буд. Ҳамаи ин маро барои навиштани фикру мулоҳизоти худ дар ин бора водор намуд.
Оқои Атоуллоҳ раиси ҳизб ё худ гурӯҳи сиёсӣ бо номи «Ватандор» аст. Ин созмони сиёсӣ ба тозагӣ дар Маскав ташкил шуда. Оқои Атоуллоҳ худ пас аз вуруди нерӯҳои «Ҷабҳаи Халқӣ» ба ночор ба Маскав фирор мекунад ва нашрияи худ, «Чароғи Рӯз»-ро, дар Маскав дубора эҳё менамояд. Ин нашрия дар Тоҷикистон, бо зуҳури озодии баён дар авохири солҳои 1980 ва авоили солҳои 1990, яке аз нашрияҳои озоди Тоҷикистон буд. Нашрияе буд, ки хонандаи зиёде ҳам дошт. Ман, ки худ он солҳо кӯдак будам, чизи зиёде дар бораи ин нашрия дар ёд надорам. Ба ҳар ҳол мехоҳам назари худро дар асоси ҳолати имрӯзӣ хидмати хонандагони меҳрубон арз намоям.
Чӣ тавре, ки ба ҳамагон маълум аст, Тоҷикистон имрӯз гирифтори як бӯҳрони энержист. Зимистони шадиди гузашта инро ба кулли ҷаҳон собит намуд. Тоҷикистон имрӯз талош дорад то сармояе барои сохтмони нерӯгоҳи обии «Роғун» пайдо кунад. Русияву Ӯзбакистон, ҳар ду бо аҳдофи ҷудогона, ҳар ду мухолифи сохтмони ин нерӯгоҳ ҳастанд. Равобити Русияву Тоҷикистон низ пас аз ин моҷаро пайваста сард шуд. Русия ҳам аз Оқои Раҳмон нигарон аст, чун сиёсати то андоза мустақилеро пеш гирифта.
Шахсан барои ман, хабари ташкил шудани «Ватандор» нигарон кунанда буд, чун ин хабар пайваста бо шадид шудани сару садо рӯйи «Роғун» ва сардшавии равобит Тоҷикистону Русия ба вуқӯъ пайваст. Нигаронии ман боз аз он ҷост, ки раиси «Ватандор», Додоҷони Атоуллоҳ дар Маскав мустақир аст. Аз як сӯ тоҷикони зиёде имрӯз дар Маскав ба сар мебаранд, то рӯзгори хонаводаашонро таъмин намоянд. Вале ба ҳар ҳол барои ман нигарон кунанда аст, ки мабодо Русия барои манофеъи Русия хидмат мекунад. Барои ман сухани зерини Оқои Атоуллоҳ дар раванди мулоқот бо «Тоҷикистонвеб» хеле ҷолиб буд:
«Ҳудуди 15 сол Раҳмонов Русияро гӯл заду мисли гове дӯшид ва пушти сипари сарбозони Русия паноҳ бурд. Акнун Раҳмонов гӯё демукроти ғарбгаро шуда аст, либоси демукротӣ ба тан карда аст ва мехоҳад кишварҳои ғарбиро гӯл бизанад.» Бо ин суханон Оқои Атоуллоҳ гӯё хостори пуштибонии Русия аст, мисли ин ки ба русҳо хитоб мекунад: «Раҳмон бо кӯмаки шумо ба сари қудрат омад ва дорад шуморо гӯл мезанаду ҳатто кӯрнамаки намуда аз шумо рӯй гардонид, вале ман чунин кореро ҳеч гоҳ нахоҳам кард.»Тоҷикистон бояд масъалаи нерӯгоҳро ба як масъалаи муттаҳид кунандаи миллӣ табдил диҳад. Дуруст мисли Эрон бо масъалаи ҳастаии худ. Агар ҳукумати Раҳмон ба кулли гурӯҳҳо ва аҳзоби сиёсӣ дар ин моҷаро хитоб намояд ва пуштибонии сиёсии онҳоро хоҳиш кунад, мусалламан ҳар як ҳизби Тоҷикистонӣ, ки воқеан меҳанпарвар аст, дар ин бора пуштибони давлат хоҳад шуд. Ҳар яки мо назари гуногун роҷеъ ба Оқои Раҳмон дорем, вале дар ин ҳол, ӯ ҳар чӣ ҳаст, аз худамон аст ва нагузорем, ки дубора миллати моро давлатҳои хориҷӣ ба муқобили як дигар гузоранд. Русия ва дигар кишварҳо дар бе низомиҳои Тоҷикистони тозаистиқлол даст доштанд ва мо наметавонем ҳамон иштибоҳро дубора такрор намоем.

ایران ستیزی و تاجیکستان/Эронситезӣ ва Тоҷикистон

2008-05-19T18:52:00.000-04:00

چند هفته ای پیش روی تارنگار روزنامۀ "نیو یورک تایمز" (New York Times) با یک مطلبی مربط به تاجیکستان برخرد نمودم، که از سال ١٩٩٣ میلادیست. این مطلب از جنگ داخلی تاجیکستان نقل می کرد. با دیدن آن، حسیات کنج کابی در من پیدا شد و خواستم ببینم که این روزنامه از روز استقلال تاجیکستان و در زمان جنگ داخلی چه چیز هایی راجع به تاجیکستان نشر نموده. با دیدن آن مطالب متوجه شدم، که بعید نیست که آمریکا هم نقشی در جنگ به تاجیکستان تحمیل شده نقشی بازیده است.
روز ٧ فوریۀ سال ١٩٩٢، این روزنامه خبر می دهد، که حکومت بوش (بوش اول) خواستار سرعت بخشیدن به تعیین سفیر های جدید به کشور های قفقاز و آسیای میانه است، تا از "آرزو های" ایران در منطقه جلو گری نماید. مطلب ذکر می نماید، که ایران حامی تروریسم در جهان است و به جهان خطر می بخشد. طبق اطلاع حکومت آمریکا، ایران خریدار موشک و بومب های هسته ای در منطقه است که بازمانده های شوروی هستند. مطلب همچنین می نویسد، که خوشبختانه عکثر این کشور ها از لحاظ زبان و فرهنگ ترکند، نه پارس و از لحاظ مذهب سنی هستند، نه شیعه. تقریباً هفته ای پس، روز ١٣ فوریه، رئیس جمهور، بوش، با نخستوزیر ترکیه، سلیمان دمیرل (Süleyman Demirel)، در مورید عراق و رژیم صدام حسین دیدار و ملاقات می نماید. در این دیدار طرفین راجع به آسیای میانه نیز گفتگو می نمایند. آمریکا خواستار آن است، که ترکیه را به عونان نمونۀ توسعه به آسیای میانه معرفی نماید. آقای دمیرل می گوید آسیای میانه به بنیادگرایی اسلامی رو نخواهد آورد، چون "آن ها ]کشور های آسیای میانه[ کشور های ترک زبانند. از نظر تاریخی و فرهنگی آن ها ترکیه را همچون نمونه می شناسند." او همچننین تصمیم گذرش به دبیرۀ لاتین از طرف برخی از این کشور ها را همچون قدم مهم ارزیابی می نماید.
روزی پس از این مطلب، گزارش از سفر وزیر امر خارجۀ آمریکا، جیمس بیکر (James Baker) به تاجیکستان نشر می گردد. طبق این گزارش، آمریکا نگران است که تاجیکستان اورانیوم خود را به ایران می تواند بفوروشد. رئیس جمهور، رحمان نبیف، اطمینان می دهد، که تاجیکستان به هر کشوری اورانیوم خود را نخواهد فروخت. آقای بیکر همچنین از روابط تاجیکستان و ایران نگرانی خود را اظهار می نماید و می گوید که ایجاد کردن دولت اسلامی اشتباه بزرگی خواهد بود. آقای نبیف اطمنان می دهد، که ایران از نظر جغرافیایی به تاجیکستان نزدیکی دارد و به این دلیل خواستار رابطۀ خوب با ایران است، ولی نه خود او و نه نخبۀ عمدتاٌ روسی زبان از پیام بنیادگرایی اسلامی خوشبین نیستند. آقای بیکر همچنین خوش حال است، که زبان کارگزاری در تاجیکستان نه فارسی، بلکه روسیست. روز ٢٢ فوریه مطلب این روزنامه اطلاع می دهد، که بهتر است عربستان سعودی در کشور های آسیای میانه نفوظ داشته باشد تا که ایران. جالب این جاست، که امروز سلفی ها یا خود وهابی ها به جهان خطر می بخشند، که از طرف عربستان سعودی پشتبانی می شوند.
چونین ایران ستیزی در کل مطالب نیو یورک تایمز احساس می شود. پس از چند مطلب دیگر متوجه می شویم که جنگ در تاجیکستان آغاز شده. بالاخره، یک نامه ای به دبیر روزنامه از پرفسور ریچارد فرای (Richard N. Frye) از دانشگاه هاروارد (Harvard)، که یک ایران شناس برجسته ای هست، روز ١ دسامبر نشر می شود. در این نامه دکتور فرای از مطالب نیو یورک تایمز راجع به آسیای میانه، به ویژه تاجیکستان، انتقاد می نماید. او از جمله می نوسد: "من که در این کشور ها چندین سال زندگی کرده ام، فکر نمی کنم که مردمان یا دولت های این کشور ها خواستار وسعت نفوذ خود یا نفوذ اسلام باشند. چیزی که آن ها بیشتر از همه می خواهند صلح و ثبات است و پارسان شیعه در صدد شیعه نمودن سنی های آسیای میانه نیستند... به جای سرزنش مسلمانان یا ایرانیان، ما باید همکاری نمایم..."
نامۀ دیگری به دبیر از یک فردی با نام رالف گروس (Ralph Groves) روز ١ فوریۀ سال ١٩٩٣ چاپ می شود. نویسندۀ این نامه می گوید که او در دانشگاه کلومبیا (Columbia) افغانستان را آموخته و نه تنها خطر آن را می بیند، که ایران در افغانستان، در میان فارسیوان و هزاره ها و تاجیک ها نفوذ پیدا کند، بلکه حتی در آن سوی رود، در جمهوری پیشین شوروی تاجیکستان. این زنجرۀ ایرانی از ایران، ازوسط غرب و شمال و شرق افغانستان تا تاجیکستان می تواند یک رابطۀ فرهنگی، اجتمایی و سیاسی را ایجاد نماید. روز ٧ نوامبر، مطلبی چاپ می شود با نام "جهان: بازی دومینو در آسیای میانه؛ چرا همۀ چشم ها بر جایی با نام تاجیکستان دوخته شده؟" در این مطلب آمده، که اسلامگرایی در این کشور برای تمام جهان نگران کننده است. همچنین، آمریکا نگران از نفوظ ایران در این کشور است.
این مطالب بار دیگرثابت نمود که کشور های ابر قدرت خواهان ویران نمودن ایران هستند. آمریکا حالا از آغاز می دانست که تاجیکستان زبان و فرهنگ و نژاد ایرانی دارد. آمریکا و غرب به خاطر آن از ایرانیان می هراسند، چون می داند که این کشور توانایی آن را دارد که به یک ابر قدرت تبدیل گردد. کشور ایران امروز تنها کشوریست در خاور میانه که سیاست مستقل را پیش گرفته و گرایش کشوری مثل تاجیکستان به ایران برای آمریکا نگران کننده است.

Чанд ҳафтае пеш рӯйи торнигори рӯзномаи Ню Юрк Тоймз (New York Times) ба як матлабе марбут ба Тоҷикистон бархурд намудам, ки аз соли 1993-и мелодист. Ин матлаб аз ҷанги дохилии Тоҷикистон нақл мекард. Бо дидани он, ҳиссиёти кунҷкобӣ дар ман пайдо шуд ва хостам бубинам, ки ин рӯзнома аз рӯзи истиқлоли Тоҷикистон ва дар замони ҷанги дохилӣ чӣ чизҳое роҷеъ ба Тоҷикистон нашр намуда. Бо дидани он матолиб мутаваҷҷеҳ шудам, ки баъид нест, ки Омрико ҳам нақше дар ҷанги ба Тоҷикистон таҳмил шуда нақше бозида аст.
Рӯзи 7 феврийе (феврал)-и соли 1992, ин рӯзнома хабар медиҳад, ки ҳукумати Буш (Буши аввал) хостори суръат бахшидан ба таъини сафирҳои ҷадид ба кишварҳои Қафқоз ва Осиёи Миёна аст, то аз «орзуҳои» Эрон дар минтақа ҷилавгирӣ намояд. Матлаб зикр менамояд, ки Эрон ҳомии терурисм дар ҷаҳон аст ва ба ҷаҳон хатар мебахшад. Тибқи иттилоъи ҳукумати Омрико, Эрон харидори мушак ва бумбҳои ҳастаӣ дар минтақа аст, ки бозмондаҳои Шӯравӣ ҳастанд. Матлаб ҳамчунин менависад, ки хушбахтона аксари ин кишварҳо аз лиҳози забон ва фарҳанг турканд, на порс ва аз лиҳози мазҳаб суннӣ ҳастанд, на шиъа. Тақрибан ҳафтае пас, рӯзи 13 феврийе, раиси ҷумҳур, Буш, бо нахуствазири Туркия, Сулаймон Демирел (Süleyman Demirel), дар мавриди Ироқ ва режими Саддом Ҳусейн дидору мулоқот менамояд. Дар ин дидор тарафайн роҷеъ ба Осиёи Миёна низ гуфтугӯ менамоянд. Омрико хостори он аст, ки Туркияро ба унвони намунаи тавсиъа ба Осиёи Миёна муъаррифӣ намояд. Оқои Демирел мегӯяд Осиёи Миёна ба бунёдгароии исломӣ рӯ нахоҳад овард, чун «онҳо [кишварҳои Осиёи Миёна] кишварҳои туркзабонанд. Аз назари торихию фарҳангӣ онҳо Туркияро ҳамчун намуна мешиносанд.» Ӯ ҳамчунин тасмими гузариш ба дабираи лотин аз тарафи бархе аз ин кишварҳоро ҳамчун қадами муҳим арзёбӣ менамояд.
Рӯзе пас аз ин матлаб, гузориш аз сафари вазири умури хориҷаи Омрико Ҷеймс Бейкер (James Baker), ба Тоҷикистон нашр мегардад. Тибқи ин гузориш, Омрико нигарон аст, ки Тоҷикистон уронийуми худро ба Эрон метавонад бифурӯшад. Раиси ҷумҳур, Раҳмон Набиев, итминон медиҳад, ки Тоҷикистон ба ҳар кишваре уронийуми худро нахоҳад фурӯхт. Оқои Бейкер ҳамчунин аз равобити Тоҷикистону Эрон нигаронии худро изҳор менамояд ва мегӯяд, ки эҷод кардани давлати исломӣ иштибоҳи бузурге хоҳад буд. Оқои Набиев итминон медиҳад, ки Эрон аз назари ҷуғрофиёӣ ба Тоҷикистон наздикӣ дорад ва ба ин далел хостори робитаи хуб бо Эрон аст, вале на худи ӯ ва на нахбаи умдатан русӣ забон аз паёми бунёдгароии исломӣ хушбин нестанд. Оқои Бейкер ҳамчунин хушҳол аст, ки забони коргузорӣ дар Тоҷикистон на форсӣ, балки русист. Рӯзи 22 феврийе матлаби ин рӯзнома иттилоъ медиҳад, ки беҳтар аст Арабистони Саъудӣ дар кишварҳои Осиёи Миёна нуфуз дошта бошад, то ки Эрон. Ҷолиб ин ҷост, ки имрӯз салафиҳо ё худ ваҳҳобиҳо ба ҷаҳон хатар мебахашанд, ки аз тарафи Арабистони Саъудӣ пуштибонӣ мешаванд.
Чунин Эронситезӣ дар кулли матолиби Ню Юрк Тоймз эҳсос мешавад. Пас аз чанд матлаб дигар мутаваҷҷеҳ мешавем, ки ҷанг дар Тоҷикистон оғоз шуда. Билохира, як номае ба дабири рӯзнома аз перуфесур Ричорд Ферой (Richard N. Frye) аз Донишгоҳи Ҳорворд (Harvard), ки як эроншиноси барҷастае ҳаст, рӯзи 1 десомбр (декабр) нашр мешавад. Дар ин нома, Дуктур Ферой аз матолиби Ню Юрк Тоймз роҷеъ ба Осиёи Миёна, бавижа Тоҷикистон, интиқод менамояд. Ӯ аз ҷумла менависад: «Ман, ки дар ин кишварҳо чандин сол зиндагӣ кардаам, фикр намекунам ки мардумон ё давлатҳои ин кишварҳо хостори вусъати нуфузи худ ё нуфузи ислом бошанд. Чизе, ки онҳо бештар аз ҳама мехоҳанд, сулҳу субот аст ва порсони шиъа дар садади шиъа намудани сунниҳои Осиёи Миёна нестанд... ба ҷойи сарзаниши мусалмонон ё эрониён, мо бояд ҳамкорӣ намоем...»
Номаи дигаре ба дабир аз як фарде бо номи Ролф Герувс (Ralph Groves) рӯзи 1 феврийеи соли 1993 чоп мешавад. Нависандаи ин нома мегӯяд, ки ӯ дар Донишгоҳи Куломбиё (Columbia), Афғонистонро омӯхта ва на танҳо хатари онро мебинад, ки Эрон дар Афғонистон, «дар миёни форсивону ҳазораҳову тоҷикҳо нуфуз пайдо кунад, балки ҳатто дар он сӯйи руд, дар ҷумҳурии пешини Шӯравии Тоҷикистон. Ин занҷираи эронӣ аз Эрон аз васати ғарб ва шимолу шарқи Афғонистон» метавонад як робитаи фарҳангӣ, иҷтимоӣ ва сиёсиро эҷод намояд. Рӯзи 7 нувомбр (ноябр) матлабе чоп мешавад бо номи «ҶАҲОН: Бозии Думину [домино] дар Осиёи Миёна; Чаро Ҳамаи Чашмҳо бар Ҷойе бо Номи Тоҷикистон Дӯхта шуда?» Дар ин матлаб омада, ки исломгароӣ дар ин кишвар барои тамоми ҷаҳон нигаронкунанда аст. Ҳамчунин, Омрико нигарон аз нуфузи Эрон дар ин кишвар аст.
Ин матлаб бори дигар собит намуд, ки кишварҳои абарқудрат хоҳони вайрон намудани Эрон ҳастанд. Омрико ҳоло аз оғоз медонист, ки Тоҷикистон забону фарҳангиу нажоди эронӣ дорад. Омрико ва ғарб ба хотири он аз эрониён меҳаросанд, чун медонанд, ки ин кишвар тавоноии онро дорад, ки ба як абарқудрат табдил гардад. Кишвари Эрон имрӯз танҳо кишварест дар Ховари Миёна ки сиёсати мустақилро пеш гирифта ва гароиши кишваре мисли Тоҷикистон ба Эрон барои Омрико нигаронкунанда аст

تاجيكان "ازبكستان"/Тоҷикони "Ӯзбакистон

2008-05-01T00:14:00.000-04:00

این هفته می خواهم به موضوع تاجیکانی که مقم سرزمین تحت کنترول رژیم اشغالگرای ازبکستان هستند، بپردازم. این مسأله برای همۀ ما، ایرانی ها، مهم است و رسیدگی زودهنگامی می خواهد. در دوام دو- سه روز آخر که به این مسأله توجه نمودم، بسیار اطلاعات تکان دهنده ای را پیدا کردم و برایم روشن شد، که آن افکار و احساساتی که دارم پوچ و توخالی نیستند. مردم تاجیک از حقوق بنیانی خود بی بهره هستند.
طیق اطلاع "سازمان مستقل حقوق بشر ازبکستان"، که در روزنامۀ "نووایا پوکولنیه" (“Novoye Pokoleniye” /«Новое Поколение»)ی چاپ آلما آتی قزاقستان به طبع رسیده، سال ٢٠٠١ میلادی در شهر های سمرقند و بخارا، مطابق فرامان وزارت آموزش و پرورش ازبکستان از سال ٢٠٠٠، کتاب ها به زبان فارسی (یا خود تاجیکی) خراب کرده شده اند. تنها در یک مکتب سمرقند زیاده از ٢٠٠٠ کتاب درسی راجع به علوم تکنیکی و طبیعی خراب کرده شده است. این روند در سراسر سرزمين هاي تحت كنترول اين رژيم تا امروز دوام دارد. جمال میر سعید اف، نمایندۀ "سازمان مستقل حقوق بشر ازبکستان"، می گوید که "در کتابخانۀ نزدیک منزلم حتی یک کتابی به زبان تاجیکی نیست. بدترین چیز این است که شاه کتاب هایی از ابو علی سینا، سعدی، شکسپیر، بایرون (Byron)، پوشکین... خراب کرده می شوند"، که همۀ آن به زبان فارسی بود. طبق این آمار، در سمرقند تنها یک آموزشگاهی باقی مانده که در آن آموزش به زبان فارسیست و آن هم بخش زبان شناسی فارسی در دانشگاه سمرقند است. گذشته از این، رژیم اشغال گرای ازبکستان به "پاک سازیِ نژادی" (ethnic cleansing/этническая чистка) نیز دست زده است. سال ٢٠٠٠، طبق اطلاع مقامات تاجیکستان، رژیم اشغالگرای ازبکستان، تقریباً ٥٠٠٠ تاجیک را به اتهام تروریسم و تندگرایی اسلامی از خانه های خود در استان سرخان دریا به مناطق دیگر اجباراً بیرون کرده است.
درد آورترین چیز این است که خود مردم تاجيكي، كه تحت اين رژيم به سر مي برنددر، روی این همه نقض حقوقشان خاموش هستند. این به خاطر آن است که رژیم اشغالگرا با قویترین راه ها کوشش کرد مهرۀ مردم را بشکند. این دوام سیاست دراز مدت ازبکسازی رژیم است. از زمان تشکل شدن جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی ترکستان، که سروران اساسی آن پان ترکست ها بودند، ازبکسازی تاجیکان آغاز شد. طبق سرشماری سال ١٩١٥، جمعیت تاجیک در سمرقند ٥٩٩٩١ و ازبک ٨١٩ نفر بود. سال ١٩٢٠، جمعیت تاجیک ٤٤٥٧٣ و ازبک ٣٣١١ می شود. بالاخره، سال ١٩٢٦، جمعیت تاجیک در سمرقند به ١٠٧١٦ و ازبک به ٤٣٣٠٤ می رسد. گذشته از این، مردم تاجیک (یا خود ایرانی) را باز هم بیشتر از هم جدا می نمایند و آن هایی که شیعه بودند "فارس" نامیده می شوند. در حالی که این ها فرقی از یک دیگر نداشتند و یک ملت بودند و هستند. مگر غیر شیعه که در ایران سیاسی امروز زندگی می کنند، ایرانی نیستند؟
سال ١٩٨٩، با بیداری ملی، به ویژه در بین روشنفکران، در سراسر اتحاد شوروی پیشین، از جمله در سرزمین های تحت کنترول رژیم اشغالگرای ازبکستان، جنبش های ملی گرایی ظاهر شدند. این گروه کوشش می کرد که جمهوری خودمختار سغد ایجاد شود که تمام این سرزمین هارا در بر داشته باشد. ولی با زور آوری های رژیم تحت اسلام کریمف این سازمان را ویران کردند. اين رژيم، با مقصد بر هم زدن احساسات ملی گرایانه در سرزمین زير کنترول خویش، همچنین به سر تاجیکستان جنگی را تحمیل کرد. با بهانۀ جنگ و "اسلام گرایی" در تاجیکستان او موفق شد که مرز تاجیکستان را با "ازبکستان" ببندد. با بهانۀ مبارزه با تروریسم و افراط گرایی اسلامی گروه های آزادی خواه را از بین برد. یکی از پیشوایان جمعیت تاجیکان در سمرقند، حیات نیعمت، به زندان افتاد و مورد شکنجه هم قرار گرفت. سرنوشت آقای بیک محمد اف، نیز چونین بود که از طرف خدمات مخفی اين رژيم در بیشکک، پایتخت قرقزستان، دستگیر شد. پیشوایان و اعضای این گروه زندانی و مورد شکنجه قرار گرفتند.
رئیس جمهور رژیم اشغالگرای ازبکستان، اسلام کریمف، همیشه اعلام می نماید، که تاجیکان و ازبک ها یک ملتند که با دو زبان حرف می زنند. این دوام سیاست های پان ترکستی است، که دعوا داشت تاجیکان همان ترک هایی هستند که ایرانی شده اند. این در حالیست که ایرانیان آریایی هستند كه هزار ها سال پیش در این سرزمین پیدا شده اند. در زمان تشکل نمودن جمهوری های ملی در آسیای میانه، سال ١٩٢٦، نمایندۀ ازبکستان، علی خاجه یف، ذکر می نماید که بین تاجیکان و ازبکان فرقی نیست و این دو باید با نام ازبک متحد شوند.

http://youtube.com/watch?v=FUEo8MeDrWQ

Ин ҳафта мехоҳам ба мавзӯъи тоҷиконе, ки муқими сарзамини таҳти кунтрули режими ишғолгарои Ӯзбакистон ҳастанд, бипардозам. Ин масъала барои ҳамаи мо, эрониҳо, муҳим аст ва расидагии зудҳангоме мехоҳад. Дар давоми ду-се рӯзи охар, ки ба ин масъала таваҷҷӯҳ намудам, бисёр иттилоъоти такондиҳандаеро пайдо кардам ва барои рӯшан шуд, ки он афкору эҳсосоте, ки дорам пучу тухолӣ нестанд. Мардуми тоҷик аз ҳуқуқи бунёнии худ бе баҳра ҳастанд
Тибқи иттилоъи «Созмони Мустақили Ҳуқуқи Башари Ӯзбакистон», ки дар рӯзномаи «Нувуё Пукуление» (“Novoye Pokoleniye”/«Новое Поколение»)-и чопи Олмо Отии Қазоқистон ба табъ расида, соли 2001-и мелодӣ дар шаҳрҳои Самарқанду Бухоро, мутобиқи фармони вазорати омӯзишу парвариши Ӯзбакистон аз соли 2000, китобҳо ба забони форсӣ (ё худ тоҷикӣ) хароб карда шудаанд. Танҳо дар як мактаби Самарқанд зиёда аз 2000 китоби дарсӣ роҷеъ ба улуми текникӣ ва табиъи хароб карда шудааст. Ин раванд дар саросари сарзаминҳои таҳти кунтрули ин режим то имрӯз давом дорад. Ҷамол Мирсаидуф (Мирсаидов), намояндаи «Созмони Мустақили Ҳуқуқи Башари Ӯзбакистон», мегӯяд, ки «дар китобхонаи наздики манзилам ҳатто як китобе ба забони тоҷикӣ нест. Бадтарин чиз ин аст, ки шоҳкитобҳое аз Абу Алӣ Сино, Саъдӣ, Шекспир, Бойрун (Byron), Пушкин... хароб карда мешаванд», ки ба ҳамаи он ба забони форсӣ буд. Тибқи ин омор, дар Самарқанд танҳо як омӯзишгоҳе боқӣ монда, ки дар он омӯзиш ба забони форсист (форсии сирилик) ва он ҳам бахши забоншиносии форсӣ дар Донишгоҳи Самарқанд аст. Гузашта аз ин, режими ишғолгарои Ӯзбакистон ба «поксозии нажодӣ» (ethnic cleansing/этническая чистка) низ даст задааст. Соли 2000, тибқ иттилоъи мақомоти Тоҷикистон, режими ишғолгарои Ӯзбакистон, тақрибан 5000 тоҷикро ба иттиҳоми терурисм ва тундгароии исломӣ аз хонаҳои худ дар устони Сурхондарё ба минтақаи дигар иҷборан берун кардааст
Дардовартарин чиз ин аст, ки худ мардуми тоҷике, ки таҳти ин режим ба сар мебаранд, дар рӯйи ин ҳама нақзи ҳуқуқашон хомӯш ҳастанд. Ин ба хотири он аст, ки режими ишғолгаро бо қавитарин роҳҳо кӯшиш кард кард мӯҳраи мардумро бишканад. Ин давоми сиёсати дароз-муддати ӯзбаксозии ин режим аст. Аз замони ташкил шудан, Ҷумҳурии Худмухтори Шӯравии Сусиёлистии Туркистон, ки сарварони асосии он пон туркистҳо буданд, ӯзбаксозии тоҷикон оғоз шуд. Тибқи саршумории соли 1915, ҷамъияти тоҷик дар Самарқанд 59991 ва ӯзбак 719 нафар буд. Соли 1920, ҷамъияти тоҷик 44573 ва ӯзбак 3311 мешавад. Билохира, соли 1926, ҷамъияти тоҷик дар Самарқанд ба 10716 ва ӯзбак ба 43304 мерасад. Гузашта аз ин, мардуми тоҷик (ё худ эронӣ)-ро боз ҳам бештар аз ҳам ҷудо менамоянд ва онҳое, ки шиъа буданд, «форс» номида мешаванд. Дар ҳоле, ки инҳо фарқе аз як дигар надоштанд ва як миллат буданду ҳастанд. Магар ғайри шиъа, ки дар Эрони сиёсии имрӯза зиндагӣ мекунанд, эронӣ нестанд
Соли 1989, бо бедории миллӣ, ба вижа дар байни рӯшанфикрон, дар саросари Иттиҳоди Шӯравии пешин, аз ҷумла дар сарзаминҳои таҳти кунтрули режими ишғолгарои Ӯзбакистон, ҷунбишҳои миллигароӣ зоҳир шуданд. Ин гурӯҳ кӯшиш мекард, ки Ҷумҳурии Худмухтори Суғд эҷод шавад, ки тамоми ин сарзаминҳоро дар бар дошта бошад. Вале бо зӯровариҳои режим таҳти Ислом Каримуф (Каримов) ин созмонҳоро вайрон карданд. Ин режим, бо мақсади бар ҳам задани эҳсосоти миллигароёна дар сарзамини зери кунтрули хеш, ба сари Тоҷикистон ҷангеро таҳмил кард. Бо баҳонаи ҷанг ва «исломгароӣ» дар Тоҷикистон, ӯ муваффақ шуд, ки марзи Тоҷикистонро бо «Ӯзбакистон» бибандад. Бо баҳонаи мубориза бо терурисм ва ифротгароии исломӣ гурӯҳҳои озодихоҳро аз байн бурд. Яке аз пешвоёни ҷамъияти тоҷикон дар Самарқанд, Ҳаёти Неъмат, ба зиндон уфтод ва мавриди шиканҷа ҳам қарор гирифт. Сарнавишти оқои Бекмуҳаммадуф (Бекмуҳаммадов) низ чунин буд, ки аз тарафи хадамоти махфии ин режим дар Бишкек, пойтахти Қирқизистон (Қирғизистон), дастгир шуд. Пешвоён ва аъзои ин гурӯҳ зиндонӣ ва мавриди шиканҷа қарор гирифтанд.Раиси Ҷумҳури режими ишғолгарои Ӯзбакистон, Ислом Каримуф, ҳамеша элом менамояд, ки тоҷикон ва ӯзбакҳо як миллатанд, ки бо ду забон ҳарф мезананд. Ин давоми сиёсатҳои пон туркистӣ аст, ки даъво дошт тоҷикон ҳамон туркҳое ҳастанд, ки эронӣ шудаанд. Ин дар ҳолест, ки эрониён ориёӣ ҳастанд, ки ҳазорҳо сол пеш дар ин сарзамин пайдо шудаанд. Дар замони ташкил намудани ҷумҳуриҳои миллӣ дар Осиёи Миёна, соли 1926, намояндаи Ӯзбакистон, Алихоҷаев, зикр менамояд, ки байни тоҷикону ӯзбакон фарқе нест ва ин ду бояд бо номи ӯзбак муттаҳид шаванд

http://youtube.com/watch?v=FUEo8MeDrWQ

روسیه از "مال خود" دست نخواهد کشید/Русия аз "Моли Худ" Даст Нахоҳад Кашид

2008-04-24T02:02:00.000-04:00

روز دوشنبه، گرجستان اعلام نمود که روسیه هواپیمای بدون خلبان این کشور را در داخل قلمرو خود، یعنی جمهوری جدای خواه آبخازستان، مورد هدف قرار داده است. روسیه سال ۱۹۹۲ از آبخازستانِ جدایی خواه پشتبانی نمود و به شكست نیرو های گرجی کمک نمود. اگر توجه نمایم، همۀ نزاع های کشور های اتحاد شوروی پیشین در تقریباً یک وقت به وقوع پیوستند و در همۀ این ها روسیه دست داشت. امروز که گرجستان می خواهد از استقلال خود دفاع نماید، روسیه، "سلطان تمام سرزمین ها از دریای سیاه تا اقیانوس آرام، از دریا بالتیک تا رود آمو"، نمی خواهد از "مال خود" دست بکشد.
پس از فروپاشی شوروی، روسیه در هر گوشۀ امپراتوری پیشین خویش جنگ و نزاع هارا ترح ریزی نمود. گرجستان تنها یکی از اهداف روسیه بود. سازمان های مخفی روسیه در آبخازستان احساسات جدایی خواهی را رواج دادند. این منطقه خود را با پشتبانی روسیه مستقل اعلام نمد. زمانی گرجستان از تمامیت ارضی خود دفاع کرد، با کمک نظامی روسیه شکست خورد. روسیه همچونین از اوستیای جنوبی پشتبانی نمد. در حالی که اوستیای شمالی در قلمرو روسیه است، به اوستیای جنوبی کمک می کند تا "مستقل" باشد. اگر این قدر دلش به آن ها می سوزد، پس چرا به اوستیای شمالی استقلالیت نمی دهد؟ هدف روسیه تنها زیر ستطۀ خود نگاه داشتند گرجستان است و دیگر هیچ. مسألۀ اوستیا را ولی به سوی دیگری می گذارم، چون مردم اوستیا اصلاً مردم ایرانی هستند که در سدۀ ۱۹ میلادی زیر روسیه افتادند و از مردم گرجستان فرقی دارند. مسألۀ آبخازستان ولی فرق می کند. این سرزمین در طول تاریخ با گرجستان یکی بوده. درست است که این مردم با زبان غیر گرجی حرف می زنند، ولی زبان آن ها با زبان گرجی همریشه است و درست مثل آن كه بدخشی ها و فارسی گوها و کرد ها و دیگر ها یکی هستند و ایرانی هستند، آبخاز ها هم با گرج ها یکی هستند. آبخاز ها در ساختن و دیرتر دوباره متحد نمودن گرجستان نقش اساسناکی بازیده اند. طبق دانشنامۀ ایرانیکا (Iranica)، حتی واژۀ آبخازستان "بارها برای مشخص نمودن تمام سرزمین گرجستان مورد استفاده قرار گرفته است".
باید ذکر نمایم که مردم سربلند گرجستان را احترام می نمایم. این مردم، با تمام پافشاری ها و زوراوری های روسیه استقلال خود را از دست نمی دهد. این مردم در زمان شوروی هم دبیرۀ خود را نگه داشتند. به گفتۀ برخی پژوهشگران، آن ها از دبیرۀ خود دفاع نکردند، بلکه استالین به ایشان دست نزد. ولی آموزش شخسیت استالین نشان می دهد، که در حالی که استالین خود گرجی بود، با آن ها هم بسیار بی رحمانه برخورد می کرد و حتی لنین اورا "شوونیست روس" خوانده است.
روسیه چند ماهی پیش در گرجستان کوشش نمود که یک انقلابی راه اندازی نماید. ولی مردم گرجستان به همۀ این سختی های اقتسادیِ به سرشان آمده نگاه نکرده، از دولت خود پشتبانی نمودند. ما، تاجیکان در سال ۱۹۹۲ از دولت خود پشتبانی نکرديم و گذاشتيم که دلخواه روسیه به سر قدرت رسد. هم اکنون در ترس آن هستم که یک انقلاب تازه ای در تاجیکستان از طرف روسیه راه اندازی شود. مردم تاجیکستان باید یک دولت دلخواه و واقعاً ملی داشته باشد، ولی باید مواظب بود که یک عروسک مسکو (یا هر کشور دیگر) را در کاخ ریاست جمهور نگذاریم تا مارا باز هم از اصلیت خود دور ننماید.

Рӯзи душанбе Гурҷистон эълом намуд, ки Русия ҳавопаймои бидуни халбони ин кишварро дар дар дохили қаламрави худ, яъне Ҷумҳурии ҷудоихоҳи Обхозистон, мавриди ҳадаф қарор додааст. Русия соли 1992 аз Обхозистони ҷудоихоҳ пуштибонӣ намуд ва ба шикасти неруҳои гурҷӣ кумак намуд. Агар таваҷҷуҳ намоем, ҳамаи низоъҳои кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии пешин дар тақрибан як вақт ба вуқӯъ пайвастанд ва дар ҳамаи инҳо Русия даст дошт. Имрӯз, ки Гурҷистон мехоҳад аз истиқлоли худ дифоъ намояд, Русия, «султони тамоми сарзаминҳо аз дарёи Сиёҳ то уқёнуси Ором, аз дарёи Болтик то руди Ому» намехоҳад аз «моли худ» даст бикашад
Пас аз фурӯпошии Шӯравӣ, Русия дар ҳар гӯшаи имперотурии пешини хеш ҷангу низоъҳоро тарҳрезӣ намуд. Гурҷистон танҳо яке аз аҳдофи Русия буд. Созмонҳои махфии Русия дар Обхозистон эҳсосоти ҷудоихоҳиро ривоҷ доданд. Ин минтақа худро бо пуштибонии Русия мустақил эълом намуд. Замоне Гурҷистон аз тамомияти арзии худ дифоъ кард, бо кумаки низомии Русия шикаст хӯрд. Русия ҳамчунин аз Усетиёи Ҷанубӣ пуштибонӣ намуд. Дар ҳоле, ки Усетиёи Шимолӣ дар қаламрави Русия аст, ба Усетиёи Ҷанубӣ кумак мекунад, то «мустақил» бошад. Агар ин қадр дилаш ба онҳо месӯзад, пас чаро ба Усетиёи Шимолӣ истиқлолият намедиҳад? Ҳадафи Русия танҳо зери султаи худ нигоҳ доштани Гурҷистон аст ва дигар ҳеч. Масъалаи Усетиёро вале ба сӯи дигар мегузорам, чун мардуми Усетиё аслан мардуми эронӣ ҳастанд, ки дар садаи XIX мелодӣ зери Русия уфтоданд ва аз мардуми Гурҷистон фарқе доранд. Масъалаи Обхозистон вале фарқ мекунад. Ин сарзамин дар тӯли торих бо Гурҷистон яке буда. Дуруст аст, ки ин мардум бо забони ғайри гурҷӣ ҳарф мезананд, вале забони онҳо бо забони гурҷӣ ҳамреша аст ва дуруст мисли он ки бадахшиҳову форсигӯҳову курдҳо ва дигарҳо яке ҳастанд ва эронӣ ҳастанд, обхозҳо ҳам бо гурҷҳо яке ҳастанд. Обхозҳо дар сохтан ва дертар дубора муттаҳид намудани Гурҷистон нақши асосноке бозидаанд. Тибқи донишномаи Иронико (Iranica), ҳатто вожаи Обхозистон «борҳо барои мушаххас намудани тамоми сарзамини Гурҷистон мавриди истифода қарор гирифтааст»
Бояд зикр намоям, ки мардуми сарбаланди Гурҷистонро эҳтиром менамоям. Ин мардум дар замони Шӯравӣ ҳам дабираи худро нигаҳ доштанд. Ба гуфтаи бархе пажӯҳишгарон, онҳо аз дабираи худ дифоъ накарданд, балки Истолин ба эшон даст назад. Вале омӯзиши шахсияти Истолин нишон медиҳад, ки дар ҳоле ки Истолин худ гурҷӣ буд, бо онҳо ҳам бисёр бе раҳмона бархӯрд мекард ва ҳатто Ленин ӯро «шувенисти рус» хондааст.Русия чанд моҳе пеш дар Гурҷистон кӯшиш намуд, ки як инқилобе роҳандозӣ намоянд. Вале мардуми Гурҷистон ба ҳамаи ин сахтиҳои иқтисодии ба сарашон омада нигоҳ накарда, аз давлати худ пуштибонӣ намуданд. Мо, тоҷикон дар соли 1992 аз давлати худ пуштибонӣ накардем ва гузоштем, ки дилхоҳи Русия ба сари қудрат расад. Ҳамакнун дар тарси он ҳастам, ки як инқилоби тозае дар Тоҷикистон аз тарафи Русия роҳандозӣ шавад. Мардуми Тоҷикистон бояд як давлати дилхоҳ ва воқеъан миллӣ дошта бошад, вале бояд мувозиб буд, ки як арусаки Маскав (ё ҳар кишвари дигар)-ро дар Кохи Раёсати Ҷумҳур нагузорем, то моро боз ҳам аз аслияти худ дур нанамояд

لت و کوب زن های تاجیک/Лату Кӯби Занҳои Тоҷик

2008-04-16T20:37:00.000-04:00

به نوشتۀ تارنگار بخش فارسی بی بی سی، گروهی از زنان " روز سه شنبه (پانزدهم آوریل) در اعتراض به تصمیم دولت در مورد تخریب منازل مسکونی شان روبروی دفتر ریاست جمهوری تاجیکستان دست به تظاهرات زدند و پلیس در جریان سرکوب گردهمایی اعتراضی آنان، تعدادی از این زنها را لت و کوب کرد، یک زن در نتیجه این حادثه جراحتهای سنگین برداشت. " به اطلاع خبرگزاری ها، شهرداری دوشنبه قصد دارد منازل واقع در نزدیکی کارخانۀ سمنت دوشنبه را تخریب نماید. شهرداری دوشنبه می گوید که این افراد در محل نامبرده از سال ۱۹۹۲ بدین سو غیر قانونی جا گرفته، منزل بنا نموده اند. شهرداری به این افراد در محلۀ "خاوران" دوشنبه زمین وعده نموده. ولی به انتقاد خانوادگان، آن ها توان بنا نمودن ساختمان را ندارند. خواهش می کنم این ویدیو را از رادیو آزادی ببنید:

http://www.ozodi.org/content/Article/1106866.html

وقتی نوار را تماشا می کردم، در فکر آن افتادم که مرد ها کجایند؟ ولی به زودی جوابش را هم از زبان یکی از خانمان بدبخت پیدا کردم: پسر و شوهر و برادر هیشان همه در روسیه هستند! این خانم ها با آغاز جنگ به سر تاجیکستان تحمیل شده، به افغانستان پناه می برند و همین حکومت بود که آن ها را از افغانستان باز می گرداند و در حومۀ شهر، نزدیکی کارخانۀ سمنت، که آب و هوای خوشی هم ندارد، زمین کوچکی جدا می نماید تا برای خود منزل بنا نمایند. امروز ایشان را می خواهند بیرون از در کنند. درست است که شهرداری می تواند برای بهبودی بخشیدن به شهر مالکیت مردم را تخریب نماید، ولی باید مبلغ کافی جدا نمایند تا شهروندان بتوانند "در بالای سر بامی داشته باشند". منازلی که این مردم بیچاره دارد، چیزی نیست و مبلغش هم زیاد نیست. این ها از آن قصر هایی نیستند که "نوتاجیک" ها صاحبشان هستند. این هم در حالیست که آقای رحمان سال گذشته قانون عفو مالکیت را تصویب نمود و امروز شهرداری در اساس "غیر قانونی" بودن این منازل می خواهد مردم را بی پناهگاه گذارد.

دیدن این نوار اصلاً دلم را داشت پاره پاره می کرد و بی اخطیار اشک روی چشمانم دوید، که پلیس با خانمان بی سر و پناه چونین معامله می نماید. وظیفۀ پلیس حفاظت شهروندان است. گذشته از این، اندوه آور آن است، که این کار را "واریسان آریان" انجام داده اند؛ زادگان سرزمین پاک ایران – سرزمینی که جوانمردی را به جهان معرفی نموده. کجاست آن جوانمردی، که به زن و بچه ها حمله می کنند؟ به داد آن زنان و کودکان که می رسد؟ این را نمایندگان ملتی انجام می دهند، که مادر را این قدر گرامی می دانند. مگر ضرب و شتم نمودن مادران در نزد بچه های خود آدمی است؟ مگر کسی فکر می کند که آیندۀ این اقدام چه می شود؟ اگر این مادران نباشند، این بچه ها چه کار خواهند کرد؟ دیدن اهانت مادران از طرف نیرو های حکمت به روان این بچه ها چه اثری می گذارد؟ آینده تاجیکستان همین طفلاکان هستند و آیندۀ همین دولتمندان هم در دست آن هاست.

Ба навиштаи торнигори Бахши Форсии Би Би Сӣ, гурӯҳе аз занон «рӯзи сешанбе (понздаҳуми оврил [апрел]) дар эътироз ба тасмими давлат дар мавриди тахзиби манозил маскуниашон рӯ ба рӯйи Дафтари Раёсати Ҷумҳурии Тоҷикистон даст ба тазоҳурот заданд ва пулис дар ҷараёни саркӯби гирдиҳамоии эътирозии онон, теъдоде аз ин занҳоро лату кӯб кард, як зан дар натиҷаи ин ҳодиса ҷарроҳатҳои сангин бардошт.» Ба иттилоъи хабаргузориҳо, шаҳрдории Душанбе қасд дорад манозили воқеъ дар наздикии корхонаи сементи Душанберо тахриб намояд. Шаҳрдории Душанбе мегӯяд, ки ин афрод дар маҳалли номбурда аз соли 1992 бадин сӯ ҷо гирифта, манзил бино намудаанд. Шаҳрдорӣ ба ин афрод дар маҳаллаи «Ховарон»-и Душанбе замин ваъда намуда. Вале ба интиқоди хонаводагон, онҳо тавони бино намудани сохтмонро надоранд. Хоҳиш мекунам, ин видюро аз Родю Озодӣ бубинид

http://www.ozodi.org/content/Article/1106866.html

Вақте, ки наворро тамошо мекардам, дар фикри он уфтодам ки мардҳо куҷоянд? Вале ба зуддӣ ҷавобашро ҳам аз забони яке аз хонумони бадбахт пайдо кардам: писару шавҳару бародарҳояшон ҳама дар дар Русия ҳастанд! Ин хонумҳо бо оғози ҷанги ба сари Тоҷикистон таҳмил шуда, ба Афғонистон паноҳ мебаранд ва ҳамин ҳукумат буд, ки онҳоро аз Афғонистон боз мегардонад ва дар ҳумаи шаҳр, наздикии корхонаи семент, ки обу ҳавои хуше ҳам надорад, замини кучаке ҷудо менамояд, то барои худ манзил бино намоянд. Имрӯз эшонро мехоҳанд берун аз дар кунанд. Дуруст аст, ки шаҳрдорӣ метавонад барои беҳбудӣ бахшидан ба шаҳр моликияти мардумро тахриб намояд, вале бояд маблағи кофӣ ҷудо намоянд, то шаҳрвандон битавонанд «дар болои сар боме дошта бошанд». Манозиле, ки ин мардуми бечора дорад, чизе нест ва маблағаш ҳам зиёд нест. Инҳо аз он қасрҳое нестанд, ки «навтоҷик»- ҳо соҳибашон ҳастанд. Ин ҳам дар ҳолест, ки Оқои Раҳмон соли гузашта Қонуни Афви Моликиятро тасвиб намуд ва имрӯз шаҳрдорӣ дар асоси «ғайри қонунӣ» будани ин манозил мехоҳад мардумро бе паноҳгоҳ гузорад

Дидани ин навор аслан диламро дошт пора-пора мекард ва бе ихтиёр ашк руйи чашмонам давид, ки пулис бо хонумони бе сару паноҳ чунин муъомила менамояд. Вазифаи пулис ҳифозати шаҳрвандон аст. Гузашта аз ин, андӯҳовар он аст, ки ин корро «ворисони Ориён» анҷом додаанд; зодагони сарзамини поки Эрон – сарзамине, ки ҷавонмардиро ба ҷаҳон муъаррифӣ намуда. Куҷост он ҷавонмардӣ, ки ба зану бачаҳо ҳамла мекунанд? Ба доди он занону кӯдакон кӣ мерасад? Инро намояндагони миллате анҷом медиҳанд, ки модарро ин қадр гиромӣ медонанд. Магар зарбу шитам намудани модарон дар назди бачаҳои худ одамӣ аст? Агар ин модарон набошанд, ин бачаҳо чӣ кор хоҳанд кард? Дидани иҳонати модарон аз тарафи нируҳои ҳукумат ба равони ин бачаҳо чӣ асаре мегузорад? Ояндаи Тоҷикистон ҳамин тифлакон ҳастанд ва ояндаи ҳамин давлатмандон ҳам дар дасти онҳост

Our Language and Alphabet

2008-04-10T19:22:00.000-04:00

طبق اطلاع رادیو آزادی، نورمحمد امیرشاهی، کارشناس در پژوهشگاه خاورشناسی تاجیکستان از رئیس جمهور، امامعلی رحمان، خواستار گذرش دوبارۀ تاجیکستان به دبیرۀ فارسی شده است. این موضوع در روند ملاقات سالانۀ آقای رحمان با روشنفکران تاجیک نیز از طرف برخی از روشنفکران به میان گذاشته شد.

باید ذکر نمود که این موضوع نخست سال ۱۹۸۹ میلادی به میان آمده بود. در اساس قانون زبان که همان سال از طرف شورای عالی تصویب شد، تاجیکستان می بایست تا سال ۱۹۹۷ به دبیرۀ فارسی پس می گشت. من که کوچک بودم ولی روز های پس از تصویب قانون زبان را یاد دارم. یاد دارم که در کوچه و خیابان های شهر همه جا لوحه ها با خط سیریلیک و فارسی نوشته شده بودند. اما آغاز جنگ داخلی به سر تاجیکستان تحمیل شده و به قدرت آمدن حکومت جدید در تاجیکستان، فارسی ستیزی در تاجیکستان شدت گرفت و کل نوشتجات فارسی از کوچه و خیابان های شهر دوشنبه برداشنه شدند. یاداور می شویم که تاجیکستان سال ١٩٣٠ با خواست مقامات شوروی از دبیرۀ فارسی دست کشید و به لاتین گذشت و سال ١٩٣٩ بر اساس قرار تازه به خط سیریلیک گذشت.

به گفتۀ آقای امیرشاهی، خط سیریلیک تاجیکستان را "از عالم جدا و بی خبر کرده است. دستاورد های جهانی توسط این جط به ما دسترس نیستند." اقای امیرشاهی همچنین ذکر می کند که "با خط فارسی در ایران همۀ ادبیات جهانی را می توان دسترس کرد." واقعاً هم امروز مردم تاجیکستان معمولاً به ادبیات جهان و به دستاورد های تازترین علمی و فنی از طریق زبان روسی دسترس دارند. این روند به کاهش نفوذ زبان روسی در تاجیکستان و بلند برداشتن مقام زبان دولتی یا خود به جایگاه قانونی خود رسیدن زبان دولتی، زبان ملی، مساعدت نمی نماید، بلکه نفوذ زبان روسی را بیشتر می نماید.

برخی از صاحبنظران بر اینند که گذشتن به حروف فارسی مردم تاجیکستان را بی سواد می نماید. به گفت ایشان آموزش دبیرۀ فارسی مشکلی زیادی دارد و برای به این خط درست نوشتن، دانش زبان عربی واجب است و در آن صورت وزارت آموزش و پرورش می باید زبان عربی را در مکاتب تاجیکستان جاری نماید. بدون شک دانش زبان عربی به برتری زبان فارسی (یا خود "تاجیکی") کمک می نماید )درست مثل دانش زبان لاتینی برای دانندۀ زبان انگلیسی(، ولی به هیچ وجه واجب نیست. نوشتن با خط فارسی هیچ مشکلی ندارد و از نوشتن، به عنوان مثال، با زبان انگلیسی و هم روسی دشوارتر نیست. وقتی یک شخص به شکل معمولی از این دبیره می خواند، به اصطلاح "چشم عادت می کند." دانشمندان روس، اروپایی و آمریکایی ادبیات فارس همه بلدند با این خط نویسند و بخوانند، در حالی که تقریباً هیچ کدامی از آن ها زبان عربی ناموخته اند.

نظر دیگر این است که برای اقتسادیات امروزی تاجیکستان تغییر دادن خط مشکلی های بر جا خواهد گذاشت. این البته مسألۀ مهم است و باید این را به نظر گرفت. ولی این کار غیر امکان نیست. کشور هایی از قبیل ایران، و شاید کشور های عرب هم، علاقمند هستند که تاجیکستان به دبیرۀ فارسی بر گردد. ایران امروز هم به مکاتب تاجیکستان کتاب های آموزش خط فارسی را به طور رایگان فرستاده. مطمأنم که ایران هر قدری که بتواند، کمک خواهد نمود. دولتمندان تاجیکستان باید این را بیشتر تحقیق نمایند.

موضوع دبیره ما را به یک مسألۀ دردناک دیگری نیز می کشاند و این هم مسألۀ زبان ماست. هدف از تغییر اجباری خط سیریلیک، دور نمودن مردم تاجیکستان از همزبانان در افغانستان و ایران بود. حکومت شورا ها داستانی را می بافد که در اساس آن واژۀ "تاجیکی" به میان می آید. یعنی زبان تاجیکان آسیای میانه زبان "تاجیکی" است و زبان ایران و افغانستان فارسی است. واژۀ "تاجیکی" تا قرن ٢٠ در هیچ جایی به نظر نمی رسد. اگر زبان ما فارسی نیست، پس چیست؟ زبان "تاجیکی" خود چیست؟ وقتی یک نفر از تاجیکستان، یکی از ایران و یکی از افغانستان با هم گفتگو می نمایند، مگر به مترجم نیازی دارند؟ در قانون زبان تاجیکستان آورده بودند که "زبان دولتی رسپوبلیکا [جمهوری]ی سووتی [شوروی]ی سوسیالیستی تاجیکستان زبان تاجیکی (فارسی) است." ولی در قانون اساسی که سال ١٩٩۴ به تصویب رسید، آمده است: "زبان دولتی تاجیکستان زبان تاجیکی است." البته برخی مردم می گویند که "این تنها نام است و چه فرقی دارد،" ولی در زمان جهانی سازی (Globalization) مگر بهتر است گویندۀ زبانی باشیم که با آن تاجیکستان بزرگ (منظورم تاجیکستان امروزی و سرزمین های ما در ازبکستان) تکلم می نماید یا زبانی که با آن مردم تاجیکستان بزرگ، افغانستان با ٣٠ میلیون جمعیت و ایران با ٧٠ میلیون تکلم می نماید؟ زبان ما هویت ماست و از دست دادن هویت ما را همچون دولت از بین می برد.

Тибқи иттилоъи Родю Озодӣ, Нурмуҳаммади Амиршоҳӣ, коршнос дар Пажуҳишгоҳи Ховаршиносии Тоҷикистон аз раиси ҷумҳур, Эмомалии Раҳмон, хостори гузариши дубораи Тоҷикистон ба дабираи форсӣ шудааст. Ин мавзуъ дар раванди мулоқоти солонаи оқои Раҳмон бо рушанфикрони тоҷик низ аз тарафи бархе аз рушанфикрон ба миён гузошта шуд

Бояд зикр намуд, ки ин мавзуъ нахуст соли 1989-и мелодӣ ба миён омад. Дар асоси Қонуни Забон ки ҳамон сол аз тарафи Шурои Олӣ тасвиб шуд, Тоҷикистон мебоист то соли 1997 ба дабираи форсӣ пас мегашт. Ман ки кучак будам, вале рузҳрои пас аз тасвиби Қонуни Забонро ёд дорам. Ёд дорам, ки дар кучаву хиёбонҳои шаҳр ҳама лавҳаҳо бо хати сирилик ва форсӣ навишта шуда буданд. Аммо оғози ҷанги дохилии ба сари Тоҷикистон таҳмил шуда ва ба қудрат омадани ҳукумати ҷадид дар Тоҷикистон, форсӣ ситезӣ дар Тоҷикистон шиддат гирифт ва кулли навиштаҷоти форсӣ аз кучаву хиёбонҳои шаҳри Душанбе бардошта шуданд. Ёдовар мешавем, ки Тоҷикистон соли 1930 бо хостори мақомоти шуравӣ аз дабираи форсӣ даст кашид ва ба лотин гузашт ва соли 1939 бар асоси қарори тоза ба хати сирилик гузашт

Ба гуфтаи оқои Амиршоҳӣ, хати сирилик Тоҷикистонро «аз олам ҷудо ва бехабар кардааст. Дастовардҳои ҷаҳонӣ тавассути ин хат ба мо дастрас нестанд.» Оқои Амиршоҳӣ ҳамчунин зикр мекунад, ки «бо хати форсӣ дар Эрон ҳамаи адабиёти ҷаҳониро метавон дастрас кард.» Воқеъан ҳам имруз мардуми Тоҷикистон маъмулан ба адабиёти ҷаҳон ва ба дастовардҳои тозатарини илмию фаннӣ аз тариқи забони русӣ дастрас доранд. Ин раванд ба коҳиши нуфузи забони русӣ дар Тоҷикистон ва баланд бардоштани мақоми забони давлатӣ ё худ ба ҷойгоҳи қонунии худ расидани забони давлатӣ, забони миллӣ, мусоидат наменамояд, балки нуфузи забони русиро бештар менамояд

Бархе аз соҳибназарон бар инанд, ки гузаштан ба ҳуруфи форсӣ мардуми Тоҷикистонро бе савод менамояд. Ба гуфти эшон омузиши дабираи форсӣ мушкили зиёде дорад ва барои ба ин хат дуруст навиштан, дониши забони арабӣ воҷиб аст ва дар он сурат вазорати омузишу парвариш мебояд забони арабиро дар макотиби Тоҷикистон ҷорӣ намояд. Бидуни шак дониши забони арабӣ ба бартарии забони форсӣ (ё худ тоҷикӣ) кумак менамояд (дуруст мисли дониши забони лотинӣ барои донандаи забони инглисӣ), вале ба ҳеч ваҷҳ воҷиб нест. Навиштан бо хати сирилик ҳеч мушкилӣ надорад ва аз навиштан, ба унвони мисол, бо забони инглисӣ ва ҳам русӣ душвортар нест. Вақте як шахс ба шакли маъмулӣ аз ин дабира мехонад, ба истилоҳ «чашм одат мекунад.» Донишмандони рус, урупоӣ ва омрикоии адабиёти форс ҳама баладанд бо ин хат нависанду бихонанд, дар ҳоле ки тақрибан ҳеч кадоме аз онҳо забони арабӣ номухтаанд

Назари дигар ин аст, ки барои иқтисодиёти имрузии Тоҷикистон тағйир додани хат мушкилиҳое бар ҷо хоҳад гузошт. Ин албатта масъалаи муҳим аст ва бояд инро ба назар гирифт. Вале ин кор ғайри имкон нест. Кишварҳое аз қабили Эрон, ва шояд кишварҳои араб ҳам, алоқаманд ҳастанд ки Тоҷикистон ба дабираи форсӣ бар гардад. Эрон имруз ҳам ба макотиби Тоҷикистон китобҳои омузиши хати форсиро ба таври ройгон фиристода. Мутмаъинам, ки Эрон ҳар қадре ки битвонад, кумак хоҳад намуд. Давлатмандони Тоҷикистон бояд инро бештар таҳқиқ намоянд

Мавзуъи дабира моро ба як масъалаи дардноки дигар низ мекашонад ва ин ҳам масъалаи забон аст. Ҳадаф аз тағйири иҷбории хати сирилик, дур намудани мардуми Тоҷикистон аз ҳамзабонон дар Афғонистон ва Эрон буд. Ҳукумати Шуроҳо достонеро мебофад, ки дар асоси он вожаи «тоҷикӣ» ба миён меояд. Яъне забони тоҷикони Осиёи Миёна забони «тоҷикӣ» аст ва забони Эрону Афғонистон форсӣ аст. Вожаи «тоҷикӣ» то қарни ХХ дар ҳеч ҷойе ба назар намерасад. Агар забони мо форсӣ нест, пас чист? Забони «тоҷикӣ» худ чист? Вақте як нафар аз Тоҷикистон, яке аз Эрон ва яке аз Афғонистон бо ҳам гуфтугу намоянд, магар ба мутарҷим ниёз доранд? Дар Қонуни Забони Тоҷикистон оварда буданд, ки «Забони давлатии Республика [Ҷумҳурӣ]и Совети [Шуравӣ]и Тоҷикистон тоҷикӣ (форсӣ) аст.» Вале дар Қонуни Асосӣ, ки соли 1994 ба тасвиб расид, омада аст: «Забони давлатии Тоҷикистон забони тоҷикӣ аст.» Албатта бархе мардум мегуянд, ки «ин танҳо ном аст ва чӣ фарқе дорад,» вале дар замони ҷаҳонисозӣ (Globalization) магар беҳтар аст гуяндаи забоне бошем, ки бо он Тоҷикистони Бузург (манзурам Тоҷикистони имрузӣ ва сарзаминҳои мо дар Узбакистон) такаллум менамоянд ё забоне ки бо он мардуми Тоҷикистони Бузург, Афғонистон бо 30 милюн ҷамъият ва Эрон бо 70 милюн такаллум менамояд? Забони мо ҳуввияти мост ва аз даст додани ҳуввият моро ҳамчун давлат аз байн мебарад